244
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
беля дейил. О юзцнц о дяряъядя тохтаг, тямкинли апарыр ки, башгасыны севдийини ата-анасына демир, ону Ибн
Сялама яря веряндя етираз етмир. Лейлинин архасынъа бир чох адамлар дцшцб вар-дювлят щесабына ону сатын
алмаьа ъан атырдылар. Низами Лейлини бу шякилдя алмаьа чалышанлары дяллал адландырыр. Беля дяллаллардан бири дя
гызылы гум кими сяпян Ибн Сялам иди. Лейли Ибн Сялама эетмяйя она эюря етираз етмир ки, гадын исмятини, адыны
горуйа билсин. Гадына мцнасибят орта ясрлярдя о гядяр ъидди, сярт, о гядяр аьыр иди ки, Мяънуна лайиг бир гыз
олмаг цчцн дя Лейлинин ясас чыхыш йолу бу иди. Лейли юзцнц Мяънундан артыг диваня сайса да, заман онун
ганадларыны даща гыса кясмишдир:
Бяхтинин улдузу батан ашигдян
Мин дяфя шиддятли диваняйям мян.
О щядяф олдуса бу дярдя, йаса,
Бир гадын дейилдир о щеч олмаса.
Севда йолларында эюстярир щцняр,
Кимсядян ня горхар, ня дя чякиняр.
Заваллы мяням ки, цряйимдя гям,
Дярдими щеч кяся ача билмирям.
Горхурам ящвалым пяришан ола,
Йахшы адым беля чох йаман ола.
Бу парчада Лейлинин ешги дя, фаъияси дя чох дягиг шярщ едилмишдир. Гадын олмаг, горхуб чякинмяк, йа-
ман ад гейдиня галмаг, дярди щеч кяся ача билмямяк ону Мяънунла айаглашмаьа гоймур.
Бязян Лейли гадыны мин иллярдир кюляйя, щцгугсуз яшйайа чевирян ганунлар зянъирини гырыб парчаламаг,
даща азад няфяс алмаг щаггында дцшцнцрся, бунлар илк дцшцнъяляр олараг галыр. Ата вя яр горхусу ону га-
над ачмаьа гоймур.
Ешг цряк верир ки, сян дя ганад ач,
Бу гарьа-гузьундан кяклик кими гач.
Ад иля намусса: “тярпянмя”- дейяр,
Тяк учан кяклийи гызылгуш йейяр.
Бир гадын ня гядяр ъясур олса да,
Йеня дя гадындыр ады дцнйада.
Лейли цчцн бу илк дцшцнъялярин юзц дя бюйцк наилиййятдир. Лейли дцшдцйц вязиййятля барышыб гямляря
бойун яйся беля, дцшмяня тяслим олмур.
Низами бу поемада йаратдыьы сурятляр, тясвир вя тящлил етдийи щадисяляр, мятлябляр васитясиля дюврцнцн
зянэин мянявиййатлы инсан образыны, фикир, дцшцнъя вя яхлаг мянзярясини йаратмышдыр. Щятта щяр бир зяррянин
мцяййян бир иш эюрдцйцнц сюйляйян юлмяз сяняткарын бу ясяриндя дя ян епизодик сурят беля мцщцм идейа
йцкц дашыйыр, дюврцн инсан характерлярини даща дольун эюстярмяйя хидмят едир. Шаирин яввялки ясярляри кими
бу поема да щяйатын юзцндян эялян зянэин фикир хязинясидир.
Дащи шаирин “Лейли вя Мяънун” поемасыны бюйцк сяняткарымыз Сямяд Вурьун тяръцмя етмишдир. Бу
тяръцмя щаглы олараг Низами ясярляринин тяръцмяляри арасында ян йахшыларындан бири, бялкя дя биринъиси сайылыр.
Тяръцмянин дилиндяки тябиилик, йцксяк бядиилик вя ахыъылыг ону охуъулара севдирян ясас кейфиййятлярдир. Низами
ясяриндяки ян рянэарянэ поетик фикирляр Вурьун тяряфиндян о гядяр мящарятля тяръцмя олунмушдур ки, охуъу
бир тяръцмя ясяри охудуьуну ясла щисс етмир.
Хялил Йусифли