243
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ляря малик олдуьу кими ону дяли, Мяънун адландырыб чюлляря салан, мящвиня сябяб олан ъямиййят дя щямин
залым падшащдан даща залым, даща ейбяъярдир. Гудуз итляр сахлайан падшащ тяряфиндян итляря атылан эянъ
шащын хасиййятини билдийиня эюря итляря баханла дост олур, чцнки шащын бир эцн ону да итляря атаъаьына шцбщя
елямир.
Анъаг Мяънунун щейванлара гайьы эюстярмясиндя, онлара йем вермясиндя, йа да ащу вя маралы овчу-
ларын торундан хилас етмясиндя щеч бир тямянна вя мягсяд йохдур. Онун бу щярякятляри бюйцк севэинин,
инсанлыьын тязащцрцдцр. Нофялин Лейлини алмаг цчцн апардыьы мцщарибя уьурсузлугла гуртарандан сонра йеня
чюлляря цз тутан Мяънун овчуларын торуна дцшян ащу вя маралы азад еляйир, онларла дярдляшир:
Ата юз оьлуну язизляйян тяк
Мяънун да маралы язизляйяряк,
Тутуб сыьаллады о дилдарыны,
Баьлады щейванын йараларыны...
Деди: “Щясрят чякян даьлар маралы,
Сян дя ми йарындан дцшдцн аралы?
Ей чюл гошунунун эюзял сарбаны,
Даьлар дюшцндяки чадырын щаны?
Хош ятрин ъанандан эятирир хябяр,
Эюзцн севэилимин эюзцня бянзяр.
Низами Мяънундакы инсанлыьын, идракын, севэинин ня гядяр эцълц, фядакар, тямяннасыз олдуьуну, онун
“
идрак йолундакы янэялляри” неъя гятиййят вя ъясарятля галдырыб кянара атдыьыны юз еъазкар сянятинин ялван
бойаларыйла ачыб эюстярир.
Орта ясрляр шяраитиндя гадынларын ойанмасы, инсанлыьыны дярк етмяси вя фаъияси Лейли сурятиндя якс етди-
рилмишдир. Мяънун кими севян, йанан, дуйан, онун кими шящид олан Лейли Мяънунун гадын тайыдыр. Лейлинин
дя фаъияси кющнялийин юз йерини йенилийя кюнцллц вермяк истямямяси цзцндян, онун йенилийя гаршы гяддар
вя амансыз олмасындан йараныр. Орта яср феодалынын мцтляг щакимиййятинин щяля эцълц олдуьу, лакин сарсыл-
маьа башладыьы бир дюврдя Лейлинин фаъияси тябии иди. Заман онун инсанлыьыны, щисслярини, мяняви сярбястлийини
щяля гябул етмир, бу барядя ешитмяк беля истямирди: щяля она яшйа кими бахыр, ону базара чыхарыр, ким чох
гызыл верся, она да сатырды. Заман беля ганун гоймушду ки, гадынын дцшцнмяйя, дуймаьа, севмяйя,
сечмяйя ихтийары йохдур, яэяр о, мцстягил дцшцнъяйя малик олса, намуссуз щесаб едиляр, башы кясилиб итя
атыларды, анъаг ганундан кянар истяйиня чатмаьа имкан верилмязди. О, ябяди дустаг - ябяди зинданда кя-
дяр вя эюз йашлары ичиндя боьулан, дярдляриндян данышмаьа, щисслярини сюйлямяйя ихтийары олмайан бир кюля
иди. Лейли защирян зяманясинин тялябляриня баш яйян, яслиндя ися она мяьрур бир сцкутла мейдан охуйан,
онун истядийи, дедийи кими олмайан, шярин зцлмят эеъясиндя эцняш кими парлайан, ичиндя инсанлыьын ябяди
мяшялини эяздирян бир инсан кими йашайыр. Щамыдан, щяр кясдян ешгини эизлятмяйя чалышан Лейли щисслярин
эцълц туфаныны юзцндян эизлятмяйя, ону тамам сусдурмаьа, юлдцрмяйя гадир дейилди вя буну Лейли юзц
дя истямирди. Лейли истямирди ки, кюля вязиййяти иля барышан башга гадынлар кими олсун, дцшмян дцнйанын
ойунъаьына чеврилсин. О, защирян беля йолла эется дя, щягигятдя ясринин гадынларындан сечилир.
Яэяр Мяънун мцщитля барышмадыьыны билдиряряк чюлляря дцшцр, щейванлар арасында йашайырса, дцшмян-
дян Мяънун, диваня ады алмагдан чякинмирся, Лейли дя Ибн Сялама щягиги арвад олмамагла, юз ешгиня
сядагятини горумагла юзцнц тясдиг едир. Поеманын илк сящифяляриндян башламыш юлцмцня гядяр Лейли
сонсуз бир щясрятля Мяънуну ахтарыр, ону эюрмяк, онун шеирлярини ешитмяк истяйир. Дярйа-дярйа гямли эюз
йашлары тюкян Лейлинин даим эюзц йолларда, гулаьы сясдядир. Дам цстя чыхыб оьрун-оьрун йоллара бахмасы,
дцшмян тянясиндян горхуб эеъяляр одлу ащлар чякмяси, шам кими йанмасы, аъы-аъы аьламасы, тцстцсцз
оъаг кими аловланмасы онун мящяббятинин эцълц олмасындан хябяр верир. Мяънунла бярабяр Лейлинин дя
ады дилляря дцшцр, базардан эялян ушаглар беля Лейли иля Мяънунун мящяббят гязяллярини охуйур, онларын
шеирлярини бир-бириня чатдырырлар.
Лейли шеир йазмагда, одлу, сямими дуйьуларыны сяняткарлыгла ифадя етмякдя дя Мяънундан эери галмыр.
Лейли Мяънуну юляня гядяр бир ан беля унутмур. Йаз вахты гызларла эязмяйя чыхан Лейли бир кцнъя чякилиб
Мяънун цчцн эюз йашы тюкцр. Лейли Мяънуна нисбятян ешгини дялиъясиня, ъошьун бцрузя вермир, о бязян
юзцнц Мяънундан даща артыг Мяънун адландырса, гадын олдуьуну да етираф едир. О, дярдлярини црякдя чяк-
мяйи, защирдя ися юзцнц башга гадынлар кими апармаьы баъарыр.
Мяънун башга гызла евлянмяк тяклифини гябул елямир, бу тяклифи едянляря аъыьы, гязяби тутур. Лакин Лейли