475
ИСKЯНДЯРНАМЯ
Шащаня мяълисдя сян, ей саги, дур,
Шащаня бир мейля бадями долдур.
Дур, саги, алышдым шяраб ичмяйя,
Атяшдян йанырам, вер бу тяшняйя.
О кющня достлары йад едим бу эцн.
Галмамыш бир няфяр, кючмцшдцр бцтцн.
Бу дювран да эедяр, галмаз о бизя,
Эялянляр ичярляр хатирямизя.
Бостанын беля бир эюзял чаьында
Отурдум уъа бир сярв айаьында.
Чинар кюлэясиндян, эцл гохусундан
Илщам алды бцлбцл, башлады дастан.
Бир эялин эцл цчцн салланды баьа,
Эцл цзц бянзярди ишыг - чыраьа.
Сачлары тюкцлмцш топуьа гядяр,
Цзц эцл сяпярди, додаьы шякяр.
Шещли эцл цзцндян кам верди мяня,
Ичи мейля долу ъам верди мяня.
Деди: “Ал, гялбиндя ня варса унут,
Падишащ ешгиня ялдя гядящ тут.”
Отурдум сынанмыш кяслярля щяр ан,
Бюйцкляр адындан йаздым бир дастан.
Бейнимин, ганымын чешмяляриндян
Бу гядяр инъя сюз сыхыб сцздцм мян.
Доймадым, илщамым йеня дя гайнар,
Гылынъым кяскиндир, щяля эцъцм вар.
Ня гядяр дяйярли хязиня гурдум,
Щяр бириндя йени нцктяляр вурдум.
Йорулмаг билмядян эцндцз вя эеъя
Мяхзянцл ясрар”ы йаздым яввялъя.
Инъялик, ширинлик йыьараг ондан,
Хосров вя Ширин”чин дцздцм бир дастан.
Сонра башга йердя чадыры вурдум,
Лейли вя Мяънун”ун ешгини гурдум.
Битирдим дастаны, бир няш я тапдым,
Атымы “Щяфт пейкяр” цстцня чапдым.
Инди сюз мцлкцндя бцсат гурарам,
Искяндяр дюврцндян тябил вурарам.
Йазарам мян онун шан-шювкятиндян,
Тахтынын, таъынын язямятиндян.
Юлцб эетмишся дя, дирилдим ону,
Верим ахтардыьы щяйат суйуну.
Искяндяр бир бюйцк йол тягиб етди,
Дирилик суйунун далынъа эетди.
Ябяди галмагчын щяйат суйундан,
Чох эязди, долашды щеч йорулмадан.
Дирилик суйунун олмады сону,
Анъаг инди тапды щяйат суйуну
85
.
Сюзляр падшащынын бир мясяли вар:
Ня эюзял сюйлямиш: “Ахтаран тапар.”
Низами, ичяркян мей Искяндярля,
Бяхтийар олмагчын ядяби эюзля!
Хызыр бу сцфряндя олмуш щямсцфрян,
Йетмиш йедди суда аьзыны йу сян!
86
ДАСТАНЫН БАШЛАНЬЫЪЫ
Саги, дур, эятир о щяйат суйуну!
Искяндяр шювкятли шаща вер ону.
Шащын дювлятини юпсцн о бадян,
Одур Искяндярин ирсини йейян.
Шащнамя йазанлар сачараг билик,
Вермиш сюз нязминя беля йенилик:
Йунан юлкясинин падшащларындан
Варды бир эянъ дювлят, бюйцк щюкмцран,
Шющрятли шащ иди, ады Фейлягус,
Итаят едярди она рум вя рус.
Йунаныстан иди онун мяскяни,
Македонийайды доьма вятяни.
Ганунлар гойарды йени вя парлаг,
Улу бабасыйды Ейс ибн-Исщаг.
Ядалят о гядяр йахынмыш она,
Гурдлары баьлармыш гойун будуна.
Зцлмцн боьазыны еля сыхмышды,
Дара щясядиндян рягиб чыхмышды.
Цстцн олмаг цчцн гылынъы, таъы,
Бир елчи эюндярди, алсын хяраъы.
Аьыл сащибийди румлу щюкмцран,
Хяраъы эюндярди, олмады дцшман.
Талейи йар олан мясуд кимсяйя
Ким ъясарят едяр, дцшмяням дейя?
Бяхшишляр эюндярди бюйцк дярбара,
Дцшмянлик йолундан ял чякди Дара-
Рум шащы олду бу бяхшишдян чох шян,
Мумуну горуду йанар атяшдян
87
.
Искяндяр башларкян фятщя щяр йери,
Дюндц бирдян-биря чярхин ишляри.
Дарайа ня дювлят гойду, ня дювран,
Сцнэцсц кечирди чахмаг дашындан.
Бу дастан щаггында рявайят чохдур,
Щяр кяси динлярям, инадым йохдур.
Беля нягл едир бу вягяни румлар:
Бир гадын вар имиш чох йохсул, диндар,
Икиъанлы иди, тапмады чаря,
Йурдундан, яриндян дцшдц аваря.
Доьмаьын заманы йетишди артыг,
Кясди тагятини икиъанлылыг.
Доьаркян ъан верди бир хярабядя,
Юлцркян кюрпяни анды йеня дя:
Мяндян сонра сяни ким бясляйяъяк?
Щансы бир ъанавар сяни йейяъяк?”
О зянн етмяйирди ки, пярвярдиэар
Бир заман едяъяк ону таъидар.
Ня гядяр хязиня эцляъяк она,
Игбал гонаъагдыр шян гуъаьына.
Щясрятляр ичиндя гадын верди ъан,
Кюмяксиз ушаьа йар олду йяздан.
Шцурла, щцнярля ишлятди гафа.
Дцнйаны фятщ етди о Гафдан-Гафа.