582
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Чох иэид юлдцрдц, сярди саь-сола.
О галын бядянин кобудлуьундан
Ъаны кир баьламыш, гартмагдыр щяр йан.
Дюйцшмяк гясдийля эирся мейдана
Ня гылынъ, ня топпуз кар едяр она.
Беля бир яждаща атылды бирдян.
Фириштя юлдцрян, о инсан йейян.
Санки бир гарынъа тутур эюрцнъя,
Гопарыр башыны о асланпянъя.
Башга бир иши йох башларкян саваш.
Бядяндян эащ айаг гопарыр, эащ баш.
Тутунъа гаршыйа чыхан йаьыны
Гырыр эащ белини, эащ айаьыны.
Гоъаман эювдяли ъясур бир атлы,
Дюйцшдя сынанмыш бир йел ганадлы
Ат сцрдц, мейданда уъалтсын бойун,
О гызьын атяшля ойнасын ойун.
Эюрцнъя бу нящянэ ону узагдан.
Тутмагла йыртмаьы чякмяди бир ан.
Мейдана башга бир пящляван чыхды,
Бир анда ону да атындан йыхды.
Бюйляъя ял атар-атмаз чомаьа
Бир нечя иэиди сярди торпаьа.
Чох цряк йарды о йыртыъы аслан,
Ян ъясур мярдлярин баьры олду ган.
Щяр аьыл сащиби едярди щейрят:
Ня инсан, ня дивди о зорба хилгят!
Эцндцзя сяс вурду гаранлыг эеъя
Ал эцняш башыны йеря дикинъя.
Искяндяр бу ишя чох щейрят етди,
Мяълисдя гапалы мяслящят етди:
Бяладыр бу инсан юлдцрян гочаг,
Онунла дюйцшя аъиздир бу халг.
Силащсыз бу адам гаршы эялиркян,
Силащлы иэидляр гачыр юнцндян.
Нясилъя, шцбщясиз, бу инсан дейил,
Олса да, бу абад торпагдан дейил,
Вирана йердяндир, вящши хилгяти,
Инсана бянзяйир йалныз суряти.”
Ордуда тапылды ону таныйан,
Баш яйди, тямкинля деди: “Щюкмцран!
Мадам ки, ямр едир адил падишащ,
Шащы о вящшидян ейляйим аэащ.
Бир даь вар, зцлмятя йахындыр голу,
Тцк кими инъядир эедилян йолу.
О йердя йашар бу хилгятдя инсан,
Тяркиби торпагдан, эцъц поладдан.
Онларын яслини доьру билян йох,
Яслиндян, иргиндян хябяр верян йох.
Щамысы эюйэюздцр, гырмызыйанаг,
Асландан да горхмаз бу аъыглы халг.
Чох дайаныглыдыр, эцълцдцр онлар,
Мейданда бири бир орду даьыдар.
Еркяйи, дишиси долса щиддятя,
Дцнйаны чевирир бир гийамятя.
Силащда, дюйцшдя сынаглары вар,
Савашдан башга шей танымаз бунлар.
Эюрмямиш онлардан юлян, бир няфяр,
Арабир эюрцнцр йалныз дириляр.
Бунларын сярвяти гойундур анъаг,
Щяр заман гойунла кечинир бу халг.
Йунладыр бунларын тиъарятляри,
Йохдур бундан башга бир сярвятляри.
Кимсядя тапылмаз хязиня, сярвят,
Бунларын вар-йоху самурдур, ялбят.
Ян инъя, дяйярли, гара самурлар
Анъаг бу юлкядян, бу йердян чыхар.
Щяр гадын, еркяйин алнында эениш
Кярэядан кими бир буйнуз эюйярмиш.
Бунларын буйнузу олмаса, инан,
Сурятъя сечилмяз бу чиркин русдан.
Баш, сима, тябият, бичимсиз пейкяр,
Бахдыгъа ян чиркин хоруза бянзяр.
Ким йатмаг истярся - эянъ олсун, гоъа.
Гонар шащин кими уъа аьаъа.
Буйнузу бянд едяр галын будаьа,
Див кими тярпянмяз, башлар йатмаьа.
Йахындан будаьа бахдыьын заман
Асылмыш яждаща эюрярсян ордан.
Йорьун да олсалар йатмазлар ясла,
Чцнки йатмаг зийан веряр аьыла.
О йеря арабир эялиркян руслар
Аьаъдан асылмыш о дивя бахар.
Бу йыьнаг юзцнц о дивдян эизляр,
Она йанашмаьын йолуну изляр.
Ону бир кяндирля саларлар бяндя,
Бойнуну чякярляр дямир кямяндя.
Мющкям баьлайынъа зянъири, баьы,
Ону ялли няфяр чякяр ашаьы.
Ясир олдуьундан тутунъа хябяр,
Дюняр илдырыма, нярилдяр, кцкряр.
Дартыныб гырарса зянъири, баьы,
Ялиндян гуртулмаз онун бир йаьы.
Бир зийан вермяся мющкям баьына,
Эятирярляр ону рус торпаьына.
Ачылмаз о галын зянъир бойнундан,
Эяздириб чох газанъ алырлар ондан.
Ону эяздирярляр кяндлярдя ев-ев,
Онлара чох сярвят газаныр бу дев.
Русларла бир дава дцшдцйц заман
Бу ъанлы фил иля гызышар мейдан.
Зянъиря чякиляр эцълц яждаща,
Бойнундан зянъири ачмазлар даща.
Беля од мейдана чыхса, горхудан
Цзлярдя рянэ галмаз, бядянлярдя ъан.
Искяндяр о бяла щаггында далды,
Бу дастан бейниня бир атяш салды.
Деди: “Бу иш мяни горхудан дейил,