625
ИСKЯНДЯРНАМЯ
Арифляр бу сюздян тапды хязиня,
Наданлар дярд, язаб чякдиляр йеня.
Биткидя кимйанын варса ясяри.
Гялямдир яслиндя онун ъювщяри!
Бу гядяр вар икян елмдя имкан.
Яфсус, пай алмамыш щамы кимйадан.
Ким ясил кимйайа верярся цряк,
О, сахта кимйайа уймасын эяряк!”
Дейирляр: Баьдада етмишди сяфяр
Зиряк хорасанлы, касыб бир няфяр.
О, хейли доланыб чякди язиййят,
Юзцня бир пешя тапды нящайят.
Щамыйа мялумдур, ящли-Хорасан
Баьдадда фянд иля йашайар асан
98
.
Мин мисри гызылы варды онун, саф,
Румда да тапмазды бунлары сярраф.
Гызылы йейяйля овуб сцртяряк,
Сары палчыг гатыб, етди хямиртяк.
Бундан нечя мющря гайырды гочаг,
Инди эял гурдуьу ойуна бир бах!
Эялиб бир яттарын йанында сайыб,
Бир-бир мющцрляйиб, яманят гойуб
Сюйляди: “Бунлары сахла сян бир аз.
(
Яъяб мющрялярдир, яъяб мющрябаз!)
Сатырам бунлары бир динара мян,
Чох пул газанарсан сян бу алвердян.
Вахт олар, гайыдыб бу мющряляри
Биря он гиймятя аларам эери.”
Яттар сорушду ки: “Бунлар нядир бяс?”
Деди: “Тябяррикдир, билмясин щеч кяс!”
Яттарын йанындан дюнцб эерийя,
Башлады яфсунла кимйаэярлийя.
Дарцлхилафятя
99
йайды бир хябяр
Ки, эялиб бир няфяр уста кимйаэяр,
Дейир ки: “Кимйада баш устайам мян,
Йохдур мяним кими бу сирри билян.
Истясям иксирля едярям, йягин,
Бири - он, ону - йцз, йцзц дя ки - мин.
Йцз динар пул верин сиз яввялъядян,
Мин динар еляйим йцз динары мян.
Гойун цстцмдя дя мяним бир няфяр
Ишбилян, йетирсин ишимя нязяр.
Яэяр щцнярими тясдиг еляся,
Даща сюз демясин мяня бир кимся.
Йох, яэяр эюрсяниз йаланчыйам мян,
Баш мяндян, тяшт иля гылынъ да сиздян”
100
.
Хялифя ешидиб, бярк тамащланды,
Эуйа гызыл вериб, гызыл газанды.
Гурд юзцн бир тцлкц ъилдиня салды,
Хам шяраб ичириб, саф гызыл алды.
Вур-тут он гызылы галанда онун,
Дцшцнцб о, гурду башга бир ойун:
Зярэяр гайдасыйла бир кцря гурду,
Бир габа ъцрбяъцр дярман долдурду.
Шящярдя щяр йана адам салараг,
Тябяррик ахтарды, тапмады анъаг.
Мцштяриляр эязиб дцкан-базары,
Ахыр ки, тапдылар щямин яттары.
О гызыллы эиля вериб зяр динар,
Эятириб устайа чатдырды онлар.
Мащир хорасанлы эюстяриб тядбир,
Щямин мющряляри доьрады бир-бир,
Сонра да аловлу кцряйя салды,
Эил йаныб тюкцлдц, саф гызыл галды.
Яримиш гызылы галыба тюкдц,
Дибиня йагуттяк саф гызыл чюкдц.
Хялифя тез хябяр тутду бу ишдян:
Тязя гызыл верир о кющня мядян.
Эюрдц ки, гызылы о мащир устад
Сещрля, яфсунла артырыр он гат.
Эювщяр хязиняси газансын дейя,
Щядсиз щюрмят етди щямин кишийя.
Алданыб щярифин бу ойунуна,
Он мин мисри гызыл эюндярди она.
Тапшырды: “Бунлары тез ишя сал сян,
Ей уста, чыхарам хяъалятиндян.
Даща эюзятчиляр сяндян ял чякяр,
Мялумдур сяндяки сядагят, щцняр.
Дцз чыхдын ишинля сян бу сынагдан.
Тямиз олдуьуну эюстярди мизан”.
Алыб гызыллары наз ейляйяряк,
Гурду щинду кими йеня бир кяляк.
Тядбирля иш эюрцб хялвят, эизлиъя
Ичди гафиллярля бир нечя эеъя.
Щамысы мяст олуб дцшдц торпаьа.-
Зиряк хорасанлы галхды айаьа,
Бир нечя гул тапды о,дайанмадан,
Атлары йцкляйиб чыхды арадан.
Эизлин бир йол иля ордан биртящяр
Якилди, эюрмяди ону бир няфяр.
Хялифя бу ишдян хябяр тутанда,
Онун гачдыьыны билъяк, бир анда
Тябяррик сющбяти дцшдц йадына,
О бири сющбятляр пуч эялди она.
Данышды сирляри тябяррик сатан,
Эцлдц бу щийляни ешидян заман.
Бир тябяррик йазыб верся ким сяня.
Ач, оху, мяна тап, уйма ъилдиня.
Бир яфсун ешитсян бир яфсунэярдян.
Айыг ол, яфсуна дцшмяйясян сян.
Дцнйада эюрмядим еля кимйаэяр
Кимйа ойунундан чякмясин зяряр.
Искяндяр бир хябяр алды Йунандан:
Олуб хязиняйя Марийя илан
101
.
Шаща дедиляр ки: “О диши аслан
Бир шикар фикриня дцшяъяк, инан!
Ишбилян гадындыр, дцнйада щеч кяс
Онун дювлятинин сайыны билмяз.