626
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Хязиня сирриндян олуб хябярдар.
Онун дцнйа гядяр хязиняси вар.
Яфсунла дашлары саф гызыл ейляр,
Сядяфдян чыхарар зяриф инъиляр.
О гядяр гызыл вар, дювлят вар онда,
Гарунун дювляти щечдир йанында.
Шащ онун башыны кясмяся яэяр,
Чох чякмяз, дцнйаны о ялдя едяр.
Дцшмяня гошундур верян язиййят,
Гошун да гызылла дцзяляр, ялбят.*
Шащ йанды гязябдян одлу эцняштяк,
Дцшцндц: Мян ону мящв едям эяряк.
Ону йох етмякчин бу пак торпагдан,
Тядбир эюрцлмяли вермядян аман.”
Артды, аловланды шащын гязяби,
Мцдрик вязири дя билди мятляби.
Шащын щцзурунда баш яйиб вязир,
Она ещтирамла эюстярди тядбир.
Деди ки: “Эювщяртяк сафдыр о гадын,
Кичик бир кяниздир йанында шащын.
Шамда щюкмцдара ейляйир хидмят,
Кянизин олмаьа чякир о миннят.
Бир мцддят олмушдур мяня хидмяткар,
Йахшы фярасяти, йахшы елми вар.
Ону елмя, фяння мяфтун етмишям,
Мян она эизли бир сирр юйрятмишям:
Газанар ня гядяр дювлят истяся,
Дцнйада о мющтаъ олмаз щеч кяся.
Баъарыг сащиби эюряряк ону
Юйрятдим хязиня тапмаг йолуну.
О сянят йолуйла щеч кяс дцнйада
Ялдя едя билмяз биръя арпа да.
Хошбяхт Марийядян башга бир инсан
Беля хязиняйя олмады илан.
Кифайят гядяр пул йыьды ялиня,
Эедиб щаким олду доьма елиня.”
Вязирин ряйини ешидян заман
Ял чякди Искяндяр щямин говьадан.
Падшащын кюнлцндян тозу силянтяк,
Вязир Марийяйя хябяр веряряк,
Деди ки, падшащдан цзр истямякчин
Тез онун йанына гасид эюндярсин.
Ишбилян Марийя алыб хябяри,
Ачды гызыл долу хязиняляри.
Гасидя щазырлыг ямрини верди,
Шаща мисилсиз бир хязня эюндярди.
Хязиня эюрянляр щяля бу гядяр
Бир йердя хязиня эюрмямишдиляр.
Бяхшишля ряф олду - эетди нящайят
Марийядян кядяр, шащдан ядавят.
Бяхшишля ядавят, кин сюнцб эедяр,
Кини, кцдуряти бяхшиш мящв едяр!
ФАЬЫР ЧЮРЯКЧИНИН ЩЕКАЙЯСИ
ВЯ ОНУН ВАРЛАНМАСЫ
Мцьянни, ют йеня, о лятиф сясин
Бцлбцлцн сясини батил ейлясин.
Нявалар нявасы олсун бу нява,
Дярдлярин дявасы олсун бу нява.
Беля дейирляр ки, Рума бир заман
Бир йохсул эялибмиш башга дийардан.
Аз вахтда газанмыш о чохлу дювлят,
Йыьмыш карван-карван хязиня, сярвят.
Анъаг билян йохмуш дярйа хязиня
Даьдан, йа дяниздян чыхыб бяхтиня?
Кимиси дейирди: мядян тапыбдыр,
Кимиси дейирди: йох, ев чапыбдыр.
Ялгяряз, йазыгдан ял чякмядиляр,
Ахыр ки, падшаща вердиляр хябяр.
Дедиляр: “Йад елдян бура бир адам
Эялмишди, яввялляр йохсулду тамам.
Кечмямиш арадан биръя ил мцддят,
О гядяр газанмыш гызыл, мал, сярвят
Ки, падшащ он катиб айырса яэяр,
Онун дювлятини сайа билмязляр.
О бир чюрякчийди яввял, йохсул, аъ,
Гуру чюряйя дя, суйа да мющтаъ.
Инди алыб-сатыр лял иля эювщяр,
Аьыл бу барядя щеч суса биляр?
Пешя йох, алвер йох, якин дя якмяз,
Бу гядяр дювляти щардан тапыб бяс?”
Йыьылыб эюрдцляр беля мяслящят:
Шащ ондан бу сирри сорушсун хялвят.
Ямр етди падшащ ки, о киши бир эцн
Цстцндян шцбщяни эютцрмяк цчцн
Хялвяти падшащын йанына эетсин,
Бу сирри хошлугла она нягл етсин.
Варланмыш чюрякчи эедиб барэаща,
Ядябля баш яйди улу падшаща.
Диз чюкдц, бир даща тязим ейляди,
Торпаьа дцшяряк сяна сюйляди.
Шащ ону эюряндя бяхтявяр, хошбяхт,
Тяхтинин йанына ейляди дявят.
Эащдан щядяляди, эащ хош данышды,
Сонра хязинядян сюз-сющбят ачды.
Деди ки: “Сян хошбяхт адамсан, йягин.
Фяляк дя хош бахмыш цзцня сянин.
Ешитдим бурайа кючцб эяляндя
Бир эцнлцк азугя йох имиш сяндя.
Индися, дейирляр, чох сярвятин вар,
Аъиздир чякмяйя ону карванлар.
Дювлят газанмагчын чякярляр зящмят,
Падшаща йетишяр тапылма дювлят.
Бу ишин сиррини доьру сюйлясян,
Ъанындан, малындан архайын ол сян.
Йох, яэяр сюзцндя дуйсам бир йалан