252
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Бир сябяб эюрдцкдя ариф оланлар
Анлар ки, йаратмыш ону сябябкар.
Низами, узаглаш бу фикирлярдян,
Дцшмя бу дцнйанын тялясиня сян.
КИТАБЫН ЙАЗЫЛМАСЫНЫН СЯБЯБИ
Бир эцн няшялийдим, алям шад кими,
Дямляр ичиндяйдим Кейгубад кими
40
.
Гашларым ачыгды, санки бир каман,
Гаршымда дурурду йаздыьым диван.
Цзцмя тутмушду эцзэцсцнц бахт,
Сяадят сачымы дарарды, о вахт,
Дястя баьламышды эцллярдян сящяр,
Сящяри охшарды йагут шяфягляр.
Кюнцл пярваняси ялиндя чыраг,
Мян бцлбцл олмушдум, мяст олмушду баь.
Байраг галдырмышдым сюз зирвясиня,
Щцняр лювщясини йазырдым йеня.
Гялям димдик олуб деширди ляли,
Тураъа дюнмцшдц тябимин дили.
Гялбим дейирди ки, сюз ямяйимдир,
Сяадят йолдашым, бяхт кюмяйимдир.
Йенями дцнйада бош няфяс алым?
Йенями алямдян кянарда галым?
Дювран шадлыг бязми гурандан бяри
Говду мяълисиндян бош эязянляри.
Мядяси аъ олан ишсиз бир кюпяк
Бош-бош отурмагла тапармы чюряк?
Бу дцнйа сясийля сясляшяниндир,
Дювранла дцз эялсян, дювран сяниндир.
Башыны йухары тутмаг истясян,
Щава тяк щамыйла сазишя эир сян.
Эцзэц тяк щяр йеря гойулса яэяр,
Йаландан юзцндя бир шей эюстяряр.
Сянятин зиддиня сюз данышанлар
Яйри пярдя кими йанлыш чаларлар
41
Сян ей падшащым, бюйцксян яэяр,
Илтимас едярсян мяндян бир щцняр.
Бу фала мян гцрря атдыьым анда
Улдузлар кечирмиш ейни заманда
42
.
Щяр зящмят сонунда бир сяадят вар,
Бяхти оланлар да хязиня тапар.
Бу заман бир елчи эялди ейвана,
Шащын мяктубуну эятирди мана
Он-он беш сятирди шащын бу сюзц
Эюзял хятти иля йазмышды юзц.
Щяр щярфи баь кими эцлляр ачмышды,
Бир шябчыраг кими шяфяг сачмышды:
“
Ей сюз дцнйасына щаким Низами,
Гуллуьа мящрямсян тут илтиъамы.
Сящяр йухусунун пярдясини ат,
Йеня сюз ойнадыб бир сещир йарат.
Ягли щейран гойан сюз мейданында
Мин ширинлик эюстяр щяр дастанында.
Истярям Мяънунун бюйцк ешгиня
Бир сюз хязиняси ачасан йеня.
Бакиря Лейли тяк, ей бюйцк устад!
Шердя ики-цч бакир сюз йарат.
Дейим, бу шякярдир, дейилдир аъы,
Дейим ки, бу сюздцр башымын таъы.
Мин ешг китабындан йцксяк вя тязя,
Сян юз гяляминля бир дастан бязя.
Бу мювзу шащыдыр бцтцн сюзлярин,
Лайигдир бу сюзя сянин щцнярин.
Бу тязя эялиня, чякяндя зящмят,
Фарс, яряб дилийля вур она зинят.
Сюзцн сяррафыйам, сян ки, билирсян,
Тязяни кющнядян тез сечярям мян.
Гцдрятин бюйцкдцр она-он йарат,
Онда беш вермяйи бир дяфялик ат!
Камал ъювщяринин хязинясиндян
Эюр, кимин сапына инъи дцзцрсян.
Тцрк дили йарамаз шащ няслимизя,
Яскиклик эятиряр тцрк дили бизя.
Йцксяк олмалыдыр бизим дилимиз,
Йцксяк йаранмышдыр бизим няслимиз”.
Гуллуг щалгасына дцшдц гулаьым,
Ган вурду бейнимя, ясди додаьым.
Ня ъцрятим варды ки, евдян гачам.
Ня дя эюзцм варды, хязиня ачам.
Юмрцм виран олду, солуб саралдым,
Бу ямрин юнцндя ъавабсыз галдым.
Сиррими демяйя бир мящрям щаны?
Она сюйляйяйдим бу маъяраны.
Гялбимдя ъан кими язизим олан
Мящяммяд Низами оьлум бу заман
Бу эюзял мювзуйа кюнцл веряряк,
Отурду йанымда о бир кюлэя тяк.
Юпдц айаьымы хейли мещрибан.
Деди: “Ей эюйляря мейдан охуйан,
“
Хосрови-Ширини” йазыб йаратдын,
Щяр дуйан кюнцлдя бир зювг ойатдын.
Лейли-Мяънундан да йарат бир ясяр,
Ъцт олсун йаздыьын гиймятли эювщяр.
Бу эюзял мювзуда бюйцк сянят вар,
Хошдур гоша эязся ъаван товузлар.
Бир дя ки, Ширваншащ, о баш щюкмцдар
Ширвана, Ирана олмуш шящрийар.
О рцтбя веряндир, немят веряндир,
Шеря, сянятя дя гиймят веряндир.
О сяндян бир ясяр едир илтимас,
Сян дя щцняр эюстяр о ясяри йаз”.
Дедим: “Айнацзлцм, сюзцндя мющкям,
Сюзцн йериндядир, щаглысан бу дям.
Лакин, ики сямтя ясир бу рузэар,
Фикир чох эенишдир, кюнцл мцлкц дар.
Яфсаня дящлизи дар олса яэяр,