384
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Мяьлуб ейлямяйя бу щюкмцраны
Чиндян йола дцшдц Чинин хаганы.
Алды юз йанына цч йцз мин няфяр
Ох атан, щяр бири бир гызмыш яждяр.
Кечди Хорасана ъейщун чайындан,
Гопарды бир йаман вялвяля, туфан.
Бу чалыб-чапмагдан хябяр тутан шащ
Эцвяня билмяди, гошуна, ейващ!
Назла бясляняли, назла эязяли
Щамынын давадан сойумуш яли.
Эюрдц сяркярдяляр сюзля бир дейил,
Шаща сядагятдя щямфикир дейил.
Щяр бири хяйанят ейляйиб она,
Верирляр ишиндян хябяр хагана.
Пис ниййят бясляйиб падшащларына,
Щяйан олмуш щяря мцлку варына.
Демишляр хагана: “Сянинля варыг,
Кечдийин йоллара торпаг оларыг.
Сянсян дцнйа шащы, хаган, буйур, эял,
Бящрамдан шащ олмаз, зярбяни вур, эял.
Истясян, ъан веряр ялимиздя шащ,
Ясир едяк ону, истясян щярэащ”.
Беля мяктублары йазан катибляр
Эизлинъя Бящрама вердиляр хябяр.
Шащ билъяк онларын бу ниййятини,
Верди найибляря мямлякятини.
Бу силащла вуруш эцъдцр, дярк етди,
Эюздян нищан олду, хялвятя эетди.
Дцнйа бу тядбирдян щямян сюз ачды,
Дедиляр: “Бящрам Эур эизлянди, гачды.
Олмады хаганла щярбя ъцряти,
Гачыртды Бящрамы онун гцввяти”.
Хаганы ейляди бир гасид аэащ
Ки, тяхтц-таъындан ял цзмцш падшащ.
Тахта, щям кямяря сяндя йцз бахт вар,
Эял, сяни эюзляйян таъ иля тахт вар.
Тутду хябяр щямян бу ишдян хаган
Ки, дидярэин олуб Бящрам дцнйадан.
Ня гылынъ галдырды, ня гылынъ вурду,
Шяраб мяълисиня эялди, отурду.
Дцшмяни саймады, мейя ял атды,
Бир вахт етмядийи шейя ял атды.
Хошуна эялмяйян ишляри хаган
Инди юзц тутду, севинди дцшман.
Бящрам эеъя-эцндцз айагда олду,
Сайыг адамлары сорагда олду,
Чинин хаганындан тутурду хябяр,
Мялумат эятирди шаща бир няфяр
Ки, сяндян архайын о чинли хаган,
Кейф иля, наз иля сцрмякдя дювран.
Бящрамын ачылды аь эцня бахты,
Бахды дюврясиня, гошуна бахды.
Йалныз цч йцз няфяр ясэяри варды,
Щяр бири сынанмыш гоч давакарды.
Бунлар суда тимсащ, йердя яждярди,
Бир нар данясиня щамы бянзярди.
Цч йцз олсалар да иэидляр, анъаг
Онлары йашадан бир щисс, бир отаг
153
.
Йатмыш дцшмян иля ойуна эирди,
Шащ эизляйиб зяри, башлады нярди.
Од истяйян дцшмян тцстцйя чатды,
Алдатды йаьыны Бящрам, алдатды.
Йахшы йарашдырды оха нишаны,
Чцнки таныйырды ганлы дцшманы.
Бир эеъя хагана зярбяляр вурду,
Тозуну йеддинъи эюйя совурду,
Сечди бир эеъя ки, гарадан гара,
Дцшмянин эюзцндя дюндц шащмара.
Санки эютцрцлцб ортадан чыраг,
Гарьа ганадындан гарайды чюл, даь.
Санки йцз мин сярхош зянъи щяр йана
Гылынъ чякиб чапыр, дцшцб щяйъана.
Басгындан горханлар йаман чашдылар,
Бир шей эюрмядиляр, щей эюз ачдылар.
Гялби ишыг, яйни зил гара ипяк,
Гыр суванмыш кцпя бянзярди фяляк.
Эеъя санки гара бир янбярди хам,
Хаганла Бящрамтяк вурушду Бящрам
154
Етди чинлиляря щцъум иэид шащ,
Эащ гылынъ ишлятди, ох йаьдырды эащ.
Щяр кими дялдися шащын пейканы,
Охдан азад олду дяйянин ъаны
155
.
Шащын гарт даш дялян ити охундан
Эюзляри йумулур, йатырды дцшман.
Йарасыны охсуз, оху йарасыз
Эюрянляр галдылар чюлдя чарасыз.
Дедиляр: “Яъяба, бу неъя ишдир?
Щяля бу дцнйада эюрцнмямишдир,
Ня йарасыз бир ох, ня охсуз йара”.
Бир аьаълыг йолдан о таъидара
Йанаша билмяйян ващимя сезди,
Бящрам булуд кими щяр йаны эязди.
Даьы чюл, галдырыб чюлц етди даь,
Тюкцлян ганлардан йумшалды торпаг.
Щяр кимя ох вурду, о вурулмушу
Дярщал тярк ейляди язиз ъан гушу.
Эцняш чякян заман йалын шямшири
Ганлы тешт гызартды сцбщ чаьы йери.
Дейин тештля гылынъ гансызмы олар?
Ган вар о йердя ки, тешт вар, гылынъ вар?
Мейитляр долдурду тамам даь-дашы,
Цздц ган архында ганлынын башы.
О гядяр доьрады, о гядяр вурду,
Горхудан юдцнц Зющря гусурду
156
.
Низя юз дилини верди шямширя,
Бичиб яждащаны о сярсин йеря.
Атылан иланды мейдана щяр ох,
Атылан иланлар дящшятлидир чох.