473
ИСKЯНДЯРНАМЯ
Бир хяйал йарадым бу нахышдан мян,
Эялмясин ъадуэяр, ъанбаз ялиндян.
Мян еля башладым бу шух дастаны,
Ъошдурар сазымын сяси дцнйаны.
Ян доьру сюзляр ки, ойадыр мараг,
Тарихдян онлары бир-бир алараг
Дцздцм дастаныма, ясяр йаратдым,
Аьла сыьмайаны бцсбцтцн атдым.
Сечдим щяр дцзцмдян бир инъи, эювщяр,
Вурдум бу эярдяйя йарашыг, зивяр.
Бярк тямял цстцндя гурдум бир бина
Ки, зийан дяймясин диварларына.
Тягдими, тяхири тутмайын нюгсан,
Нюгсана мяъбурдур щяр тарих йазан.
Бу Чин ипяйинин нахыш евиндя
Манинин фырчасы дцшмцшдцр бяндя
78
.
Дастаны дцзяркян фикрим ачыгды,
Сюз сялис олса да, йол долашыгды.
Искяндяр щаггында щеч бир ясярдя
Мялумат эюрмядим йыьъам бир йердя.
Сюзлярля долмушду хязиня ичи,
Анъаг щяр нцсхя бир даьыныг инъи.
Щяр кющня нцсхядян ясас алараг,
Ону юз шеримля бязядим анъаг.
Ян гядим тарихи ясярлярдян мян,
Йящуди, нясрани, пящлявилярдян
Ян инъя сюзляри ялимя салдым,
Габыьы атараг, мяьзини алдым.
Мцхтялиф диллярдян йыьдым чох сюзляр,
Бунлардан дцзцлдц йаздыьым ясяр.
Сайдыьым дилляри ятрафлы билян
Сахлар юз дилини мяня тющмятдян.
Щансы бир пярдядя доьру сюз эюрдцм,
О сюзцн телини шеримля щюрдцм.
Бу ишдя щягигят арасан бир аз,
Нязмдя щягигят арамаг олмаз.
Шеримдян атсайдым бязякли дону,
Азаъыг зящмятля йазсайдым ону,
Бу бюйцк фатещин сярэцзяштиндян
Бир вяряг йазмагла битирярдим мян.
Дцнйаны долашан бюйцк Искяндяр
Йорулмаг билмядян едирди сяфяр.
Дцнйаны долашыб дюрд йаны эязди,
Билмядийи мцлкц фятщ ейлямязди.
Щансы бир дювлятя верди нящайят,
Кяйан адятиня эюстярди щюрмят.
Йалныз зярдцштлцйц гябул етмямиш.
Башга адятляря етди пярястиш.
Дцнйада илк яввял о зинят гурду,
Йунанда сиккяни гызылдан вурду.
Искяндяр ямриля вермиш щяр зярэяр,
Гызылын суйуйла эцмцшя зивяр.
Фарсъадан щяр ясяр кечмиш ялиня,
Тяръцмя етдирмиш йунан дилиня.
Гапыда цч нювбят тябил вурдурмаг
Искяндяр дюврцндян галмышдыр анъаг.
Улдуз эцзэцсцйля о бюйцк гейсяр
Гаранлыг ичиндян чыхарды эювщяр
79
.
Силди шуришляри кющня дцнйадан.
Тахт алды, таъ алды гоъа Дарадан.
Щиндин сювдасыны, рус сяфрасыны
Силяряк парлатды шян дцнйасыны.
Ряйи бир эцзэцдцр чинлиляр цчцн.
Одур Кейхосровун тахтына цстцн.
Юмрцндян кечиркян там ийирми ил
Шащлыьа уъадан вурдурду тябил.
Ийирми йеддийя чатынъа йашы
Пейьямбяр олараг, уъалды башы.
Искяндяр о эцн ки пейьямбяр олду,
Онун тарихиня нахыш вурулду.
Диня йол эюстярян бир щикмят олду,
Дцнйада мцбаряк бир дювлят олду.
Дин цчцн етди чох дялилляр иъад,
Бу дцнйа цзцнц еляди абад.
Дцнйаны эязяркян дюндц щяр йана,
Еляди чох бюйцк шящярляр бина.
Щинддян башлайараг Йунана гядяр -
Щяр йердя тикдирди бюйцк шящярляр.
Сямяргянд шящриня о верди зивяр,
Ъянди дя тикдирмиш бюйцк Искяндяр.
Щяри дя йадиэар галмышдыр ондан,
Вармыдыр беля бир мямлякят гуран?
Дярбянди дейирляр Искяндяр гурду,
Яглийля о шящря бюйцк сяд вурду.
Булгар шящрини о етди бяргярар,
О шящрин адыдыр яслиндя Бцн-гар
80
.
Баьлайыб даьлары бири-бириня,
Йяъуъ щасарыны о чякди йеня.
Чох бина салмышдыр бунлардан башга,
Онлары саймагла чатмаз ки, баша.
Пак олан о вцъуд, улу таъидар
Йерляри тягсимя веринъя гярар,
Дцнйайа эялмядян яввял хачпяряст,
Чякди бу дцнйада хач кими бир хятт
81
.
Щямин бу дюрдбуъаг ятляси хятля
Щяндяси юлчцнц кечирди яля
82
.
Дюрд буъаг цстцня бир дя артырды,
Бу доггуз фяляйя, беш нювбят вурду
83
Бир мыхы узанмыш Шимали гцтбя,
Бир кюкц узаныб эетмиш Ъянубя.
Ипинин бир уъу Мяшригя чатмыш,
О бири Мяьрибя гол-ганад атмыш.
Дцнйада бу ендя, узунда бюйля,
Уъа бир бариэащ кимдя вар, сюйля.
О эцн ки, истяди эязсин дцнйаны,
Юлчмяйя башлады яввял щяр йаны.
Щяр бир мясащятдян, мярщялялярдян
Галмады бир гарыш йер юлчцлмяйян.