527
ИСKЯНДЯРНАМЯ
Бириси еляди шащы имтащан,
Натиглик дцшкцнц, щядсиз сюйляйян,
Диваня хислятли щикмят юйрядян,
Бир ъасус варды, тез юпдц дярэащы,
Сынамаг истяди Искяндяр шащы:
“
Шащым, бир динара ещтийаъым вар,
Версяниз, дцнйайа дяйяр бу динар.”
Эцляряк сюйляди она Искяндяр:
“
Шащдан бяхшиш истя рцтбяси гядяр.”
О ъасус сюйляди: “Сяхавятли шащ.
Бир динар вермякдян утансан щярэащ,
Дцнйаны баьышла мяня бир кяря,
Галдыр бу башымы уъа эюйляря.”
Шащ деди: “Ей шашгын, бу дяфя йеня
Истяйин мцвафиг дейил юлчцня.
Чох йерсиз ики шей истядин мяндян,
Бири мяндян кичик, диэяриндян сян,
Щяр сюзцн хцсуси бир юлчцсц вар,
Юлчцсцз сюйлянян сюз гулаг йыртар.
Бир сюз ки, дашлара дцйцн вураъаг,
Эюзял сюз олса да сюйлямя, бурах.”
Падшащдан сорушду бир иэид оьлан:
“
Халг нечин алчагда, сян уъадасан?
Дейирсян щамы бир йолдашлыг, анъаг
Нядир бу ашаьы, йухары? Бурах.”
Деди: “Мян башчыйам, халг ися цммят,
Баш йеря енярся позулар шювкят.
Отлара йарашар башыны яймяк,
Инсанын башыйса уъада эяряк.
Падшащын мювгейи олмалы уъа,
Эюрянляр нур алсын ондан дойунъа.”
Башга бир дилавяр деди: “Шящрийар,
Аьыллы кимсяйя бязяк ня йарар?
Гялбиндя вар сянин танры сифяти,
О палчыг вцъуда вурма зиняти.”
Шащ деди: “Шащаня дябдябя, шювкят
Эюзляря бяхш едяр йенилик, ялбят.
Онунчун едирям юзцмц эцлшян,
Эюзцмцз нурлансын, цряк олсун шян.
Эюрмцрсян, атлаз дон эейинъя бащар,
Ня гядяр зювг алыр ондан рузиэар?”
Инанды аьыллы кясляр бу сюзя,
Гулагдан асдылар йагут, фирузя.
Олдулар йенидян шаща сянахан,
Щамысы црякдян баьлады пейман.
Халг ону сябирли эюрцб олду шян,
Ямриня баш яйди щамы йер-йердян.
Ъямшидин рясмийля бюйцк Искяндяр
Тахтынын башына кечди бир сящяр.
Даима эюрцндц халга мещрибан.
Бюйцкляр рясмини тутду щяр заман.
Мяктублар эюндярди щяр бир дийара,
Щяр щцдуд бяйиня, щяр бир сярдара.
Ядлийля о бцтцн гялбя эирмишди,
Басгындан щяр кяся аман вермишди.
Дцнйаны юзцня етмишди о, рам,
Рам етмяк йолунда тутмады арам.
ИСКЯНДЯРИН ДАРАНЫН ГЫЗЫ
РЮВШЯНЯЙИ РУМА ЭЮНДЯРМЯСИ
О йагут гядящи, саги, бирбаша
Мяня вер, айаьым тохунмуш даша.
Бир чаря арайым, дашлыгдыр щяр йан,
Йагуттяк юзцмц горуйум дашдан.
Фяляк дявясини сцр ятля сцрцр,
Ондандыр ки, эцндя бир ойун доьур
176
.
Пешяси сцлщдцр, дюйцшдцр щяр ан,
Кечирир эцндя бир рянэ хяйалындан.
Кечмиши бир кяря алсан нязяря,
Эюрярсян бянзямир бу эцнкцляря.
Танрынын вердийи пярвяришлярля
Щяр эюзял эирмишдир башга бир шякля.
Санма биз йатарсаг йатар рузиэар,
Бу ев щеч бир заман олмаз тарцмар.
Чохлары кючмцшдцр кющня дцнйадан,
Бу дцнйа йеня дя щамандыр, щаман.
Дяйярли кишиляр кечиб эетдиляр,
Достлар да онлары тягиб етдиляр.
Йолуна азугя щазыр ет бир аз,
Дост олан достундан эеридя галмаз.
Ня гядяр йолу пис эется дя, бишякк,
Ахура дцз эедир щяр чолаг ешшяк.
Нягл едир кющнядян тарих йазанлар:
Олмамыш шащларын тахты зцлмкар.
Искяндяр дцнйаны тутдуьу заман
Шяхси истяйиня уймады бир ан.
Чалышды дцнйаны ислащ етмяйя,
Онунчун йетмишди бу бюйцклцйя.
Шащлыгда бир юрняк ал Искяндяри,
Сян дя эюр Искяндяр эюрян ишляри.
Бу дцнйа мцлкцйля олду бяхтийар,
Онун истяйиня уйду рузиэар.
Щябяш вя Хорасан, Гурдан да Чиня,
Гол эцъц эюрмядян кечди ямриня.
Елчиляр, гасидляр эетди щяр йана,
Сиккяляр вурулду онун адына.
Бир аслан цряйи чарпаркян онда,
Дцнйаны тутмушду гылынъ алтында.
Ирана инана билмяди сярдар,
Румлу юз йурдунда саламат йашар.
Бир эеъя уйараг эюйляр бахтына,
Доьру бир мяслящят верди тахтына.
Вязири чаьырды, она сюз ачды,
Бу эизли фикрини ортайа сачды:
“
Мадам ки, ялимя кечмишдир Иран,
Бу йердя баьланыб галмагдыр зийан.
Даима доланыр бу йедди фяляк,