572
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Гачарам йатмагдан, истиращятдян.”
Дявалы о щалы эюрдцйц заман
Азалды гялбиндя кинли щяйяъан.
Додаьы долдурду йери янбярля,
Цз сцртдц, торпаьы суварды зярля.
ИСКЯНДЯРИН ГЫПЧАГ ЧЮЛЦНЯ ЧАТМАСЫ
Дур, саги, гядящи ал яля, долдур!
Кимсяйя ичмякдян башга йол йохдур.
Эцняш парчасыдыр, бадя дейил бу,
Эювщяриндя вардыр щям атяш, щям су.
Ики пярванядир баьланмыш бура,
Биринин цзц аь, биринин гара
243
.
Кимсянин шамына дейил пярваня.
Динлямяз кимсяни, бахмаз фярманя
244
Чырагдан ишыг вер, ев ишыглансын,
Щяр ики пярваня атяшдя йансын.
Бу йашыл бахчайа верян йарашыг
Чырагдан парладыр беля бир ишыг.
Фейлягусун оьлу бюйцк Искяндяр
Русун таланындан алынъа хябяр,
Эеъяни йатмады, язм етди киня,
Щяр сайаг дцшцндц, дашынды йеня.
Нейлясин, бу ишя неъя дон бичсин,
Цстцндян атлайыб голайъа кечсин.
Дан йери йагутдан шяфяг сачанда,
Шябдизин белиндян тянэи ачанда
245
,
Искяндяр йеня дя ата миняряк
Йел кими тярпянди, олду бир шимшяк. ,
Ъейщун сащилийля атыны салды,
Орадан Харязмя доьру йол алды.
Архада ордусу дянизтяк ахыр,
Чюллярин щесабы бармаьындадыр.
Харязмин чюлцнц юлчяряк бичди,
Ъейщуна эяляряк, Амилдян кечди.
Алями гуртармаг фикрийля русдан
Суда вя гуруда дурмады бир ан.
Йемяйиб, йатмайыб, щей сцрцрдц ат,
Сяглаб чюлляриня ачынъа ганад,
Гыпчагла гайнашан боз чюлляр эюрдц,
Балдыры аьаппаг эюзялляр эюрдц.
Цзц од, йанаьы су кими ойнаг,
Эцняшдян вя айдан даща шух, парлаг.
Щамы кичик эюзлц, кюнцл овлайан,
Бир пяри сябрини ялиндян алан.
Ня юртц, ня йашмаг билирди онлар,
Ня дя гардашындан, яриндян горхар.
Дарлыгда кечинян субай яскярляр,
Эюрцнъя юртцсцз бир дястя дилбяр,
Дюзмяйиб, гайнады эянълийин ганы,
Динлямяз олдулар ямри, фярманы.
Падшащын горхусу чюкдц яскяря,
Ял ата билмяди о эюзялляря.
Искяндяр эюрцнъя о афятляри,
Хошуна эялмяди бу адятляри.
Аь бядянляр эюрдц, эцмцш вцъудлу,
Орду бцтцн сусуз, онлар сярин су.
Ордунун щалына йанды, ня демяк,
Щяр гадын гадындыр, еркяк дя еркяк!
Бу ишя сярф етди юз щцнярини,
Чаьырды гыпчаьын бюйцклярини.
Искяндяр онлара етди чох щюрмят,
Уъалды башлары, эюстярди шяфгят,
Юртцлц деди чюл гыпчагларына:
“
Цзцнц эизлямяк хошдур гадына.
Гадын ки, йадлара ачар цзцнц,
Ня яри дцшцняр, ня дя юзцнц.
Бяркликдя анса да дашы, полады,
Йеня дя гадынын гадындыр ады.
О азьын чюл халгы, о кючяриляр
Падшащы динляйиб дурду бир гядяр.
Бу ямря яймяди бойун щеч бири,
Ян доьру сандылар бу айинляри.
“
Бяндяйик биз, дейя, тяслим олдулар,
Итаят едярик сяня, таъидар!
Цз юртмяк доьру йол дейилдир, анъаг,
Итаят етмяз бу айиня гыпчаг.
Цз юртмяк айини гой олсун сянин,
Бизя дя эюз юртмяк олмушдур айин.
Бахмамаг эярякдир намящрям цзя,
Ня сучу вар цзцн, ъяза вер эюзя.
Бу сюзляр эялирся падшаща аьыр,
Ня цчцн бяс цзя, архайа бахыр.
Бу щасар дейилми гыза, эялиня?
Щеч бири эирмямиш йад эярдяйиня.
Бизим гыз-эялиня йетяр бу юрцк,
Йадлар эярдяйиндян тутмамышдыр йцк.
Юртц салмагданса халгын цзцня,
Юзцн бир юртц чяк бахан эюзцня.
Эюзцня пярдяни асан бир няфяр,
Шцбщясиз, ня эцняш, ня дя ай эюряр.
Бу ишдя ъащандар ямр едир бизя,
Истясян щяр гыпчаг ъан веряр сизя.
Едярик щяр ямрин олса, итаят,
Юз айинимиздян дюнмярик, ялбят.”
Гыпчаьын дилини узун эюрцнъя,
Сусараг, алды бир аъы дцшцнъя.
Падшаща апайдын олду щягигят,
Бу халга бир файда вермяз нясищят.
Тутарлы бир тядбир эюстярсин, дейя,
Сюйляди бу сирри о фярзаняйя:
“
Бу кямянд сачлылар эюзялдир, дилбяр.
Щайыф ки, йадлардан цз юртмяйирляр.
Пярваня атяшдя йандыьы гядяр,
Йадлара бяладыр бу гара эюзляр.
Ня йолла гыпчаьы бяс йумшалдым мян.
Эизлясин цзцнц намящрямлярдян?!”