595
ИСKЯНДЯРНАМЯ
Йцклятди гцввятли, эянъ дявяляря.
Гошунла ат чапды гаранлыг суйа,
Бир наиб тикди о галан ордуйа.
Онлара нясищят еляди бир аз:
Бу йердя гяфлятля эюз йуммаг олмаз!*
Атыны Шимала доьру чапараг,
Эцняш эярдишиндян шащ дцшдц узаг.
Фяляйин гцтбцндян доьунъа ишыг,
Азаъыг кечмядян сюнцрдц артыг.
Цфцгя баш гойду хятти-цстцва,
Гцтб ися кянардан кечди ортайа.
Бир йеря чатдылар парлаг эцняшдян
Йалныз бир хяйалды эюзля эюрцнян.
Сцрдцляр кюлэялик дейилян йеря,
Сачдылар байраьы кюлэяликляря.
Щавадан ишыьы йер гапмыш артыг,
Щяр йеря щакимди дярин гаранлыг.
Бу йандан ятрафы гаранлыг тутмуш.
О йандан йол-изи бир дяниз удмуш.
Аьлыйла бу йолу тутараг рящбяр,
Хятти-цстцвайя гаршы эетдиляр.
Эет-эедя пярэардан олдугъа узаг,
Эцняшдян, ишыгдан дцшдцляр ираг.
Эедяркян бир йеря чатдылар о эцн,
Эюзлярдян айдынлыг итди бцсбцтцн.
Щяр йандан йоллары бцрцдц зцлмят,
Бу дцнйа гаралса верярми ляззят?
Искяндяр шашырды, арады тядбир:
Бу йолда доьру из эюстярян кимдир?”
Билянляр сюйляди ки: “Бу гаранлыг
Пярдядир, ич-цзц эюрцнмяз артыг.
Мцмкцндцр иряли эетмяк йол иля,
Дюняркян чятиндир эятирмяк яля”.
Чох чаря арады щяр тядбир верян,
Олмады буна бир тядбир эюстярян.
Эеъяйди о йердя, гаранлыг дийар,
Мцшкц уд йериня етди ихтийар
257
.
Кининдян олмуш эюй дяли, зянъирли,
Зянъинин йериня кечди кяшмирли
258
.
Эетдикъя йол олду тцкдян дя инъя,
Зцлмятдян гурулмуш гаранлыг эеъя.
Щяр киши гайытды юз мянзилиня,
Бу ишя бир тядбир дцшцндц йеня.
Бир иэид эянъ варды, аьылъа улу,
Саф, ишыг цряйи шяфгятля долу.
Атасы гоъайды, дохсан йашы вар,
Бядян аьрысындан сызлайыб аьлар.
О эцн-ки, падишащ вермишди ямр:
Чыхмасын бу йола хястя иля пир!”
Эянъ оьлу вурьунду хястя атайа,
Неъя ки, бир хястя эюйняр алмайа,
Гоъаны юзцйля алды бярабяр,
Неъя ки, башгалар йагуту эизляр,
Азыг сандыьында эизлятди ону,
Онунла долашды зцлмят йолуну.
Талейин гошундан кцсдцйц эеъя
О эянъи алды бир дярин дцшцнъя.
Эеъяйкян сандыьы ачды о ъаван,
Етди атасына о сирри бяйан:
Падишащ сяфярдян олду пешиман,
Чятинлик чякмякдян гырылмыш пейман.
Гялбиня бир горху салмыш гаранлыг,
Бир тядбир дцшцня билмяйир артыг.
Бялядчи олмадан эедир иряли,
Билмяйир ня сайаг дюняъяк эери”.
Оьлуна бахараг деди ихтийар:
Бу гара пярдядя эизли бир сирр вар.
Падишащ эетмяйя башларкян ора,
Зцлмятдян дюнмяйя вардыр бир чара:
Падшаща эярякдир илк дяфя доьан,
Вцъуду сапсаьлам боьаз бир мадйан.
Анадан олунъа о кюрпя дайлаг
Башыны бир йердя кяссинляр, анъаг
Юртмяйиб гойсунлар йердя ъямдяйи,
Анасы эюрцнъя, йансын цряйи,
Ичиндя гопсун бир щяйяъан, щиддят,
Дурмасын падишащ, етсин щярякят.
О йолдан эерийя дюндцйц заман
Ордунун юнцндя эедяъяк мадйан
Чапараг севимли дайлаьа сары,
О йолдан беляъя чыхар дишары.
О йолда бялядчи олмадан беля,
Дишары чыхарлар бу тядбир иля.”
Гоъанын сюзцня о эянъ уйараг,
Кяляфин башыны тапды бу сайаг.
Эюйлярин о мцшкин ипяйи сящяр
Олунъа уд рянэли дибайя бянзяр.
Искяндяр мяълисля йеня отурду,
Эетмяйя щяр бири бир тядбир гурду.
О мяълис ня гядяр эюстярди тядбир,
Бу ясрар щаггында сюйляди фикир,
Хошуна эялмяди улу падшащын,
Тядбирляр кимсяйя дейилди айдын.
Юз зяиф фикрийля о эянъ йанашды,
Бялядчи щаггында шаща сюз ачды.
Атасы сюйляйян сюзляри бир-бир
Падшаща анлатды ки, будур тядбир!
Хош эялди бу сюзляр, йатды кюнлцня,
Бейниндя йер етди о дюня-дюня.
Деди: “Ей мярд оьул, беля фикри сян
Ня сайаг олду ки, гурдун юзцндян?
Бу билэи юзцндян эялмямиш яля,
Сян кимдян юйряндин, эял, доьру сюйля.
Бар, сярвят верярям доьру сюйлясян,
Зиллятя дцшярсян дцз демямякдян”.
Эянъ деди: “Падшащым, мяня вер аман,
Бошалсын кяъавя бу йцклц атдан,
О эцн ки, ямр етди улу щюкмцдар,
Чыхмасын йола бир хястя, ихтийар,
Бир гоъа атам вар, бу гоъа инсан