622
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Шащзадя ня эюрдц? Мяълис дцзялиб,
Севэили йары да мяълися эялиб...
Горхунъ ъящяннямдян, дардан гуртулду.
Щям ъяннят, щям щури сащиби олду.
Ня дейим, ня гядяр севинди о шащ!
Даща ня шярщ едим, артыгдыр изащ...”
Искяндяр динляди дедикъя чобан,
Еля бил айылды пис бир йухудан.
Динъялди, йох олду чякдийи язаб,
О йеткин гоъадан алды хам шяраб.
Шащ бурда чобанла сющбят едяркян:
Саьалды!...Саьалды!..” - Ешитди бирдян.
Падшащ да севинди, олду бяхтийар.
Биръя асгырмагла саьалмышды йар...
Чобаны эюряряк беля хейирхащ,
Онунла шащаня ряфтар етди шащ.
Щяр кясин заты пак оларса яэяр,
Ондан чох йазылар беля ясярляр.
Ай даим нур сачар, Мцштяри парлар,
Щцнярли шяхсин дя щцняри парлар.
Итирмиш олмаса яглини сярраф,
Тез сечиб айырар, демяз гялпя саф.
Сянинля бири хош данышса яэяр.
Кюнцлдян динля ки, бир хейри дяйяр.
Налайиг сюз иля етсяляр хитаб.
Сян эяряк сцкутла верясян ъаваб.
АРШИМИДЕС ИЛЯ ЧИНЛИ
КЯНИЗИН ЩЕКАЙЯСИ
Мцьянни, йубанма, эютцр руду сян,
Думанлар чульайыб бейними гямдян.
Еля няьмя де ки, сянин хош сясин
Бейними башымда сакин ейлясин!
Йеня дя о йурдун гоъаларындан
Румлу бир философ еляди бяйан:
Варды Аршимидес адлы бир щяким,
Падшаща ян йахын олан бу нядим
Кцбар нясилдянди Йунаныстанда,
Мярдликдя щеч мисли йохду ъащанда.
Йахшылыг едянди, вары да чохду,
Ондан йахшы адам Йунанда йохду.
Ягли, дцшцнъяси, идракы варды,
Тялимя диггятля гулаг асарды.
Ярясту да она аталыг етди,
Тялим вермяк цчцн бир ев дцзялтди.
Искяндяр диваны тапшырды она,
Яминди мязлума йар олдуьуна.
Русларла вурушдан гайыдан хаган
Бир кяниз вермишди шаща ярмяьан.
Алимин гялбини охшасын дейя,
Шащ она бу гызы етди щядиййя.
Еля бил овчуйа чатды бир ъейран,
Доймады о ширин, ямлик гузудан.
Севди чинли тцркц, кюнлц шад олду,
Гямляр щиндусундан о, азад олду
89
.
Онунла сющбятя-ишрятя далды,
Беля ки, бир мцддят дярсдян дя галды.
Дярс верян устады алды яндишя,
Онун бу щалындан дцшдц тяшвишя.
Ону дярсдян гойан нядир эюрясян?
О саф дцшцнъяси позулду нядян?
Йцз няфяр шаэирдя дярс юйрядирди,
Йахшыны, йаманы тялим едирди.
Анъаг Аршимидес олмаса дярсдя,
Галан дохсан доггуз шаэирд эялся дя,
Дярс дейя билмязди щявясля устад,
Чцнки варды онда бюйцк истедад.
Анъаг о тякъя дя эялся, мцяллим
Щявясля едярди дярсини тялим.
Ялбяття, аьыллы бир гулаг асан
Йахшыдыр щямишя йцз шцурсуздан.
Устад бир эцн сорду Аршимидесдян:
Ня олуб, бизляри унутмусан сян”
Ня ишдир, де, сяни дярсиндян гойан?
Елмсиз йашайа билярми инсан?”
Аршимидес деди: “Бир тяшня яэяр
Бир булаг тапарса, сюйля, нейляйяр?
Шащ мяня эюстяриб хейли нявазиш,
Эюзял бир чинли гыз щядиййя етмиш.
Юзцн эянъ оласан, йанында эюзял,
Мцмкцнмц чякясян мящяббятдян ял?
Бунунчцн мян дярсдян сойудум, яфв ет,
Мцмкцнмц бир гялбдя ики мящяббят?”
Мцяллим эюрдц ки, Аршимидеси
Йаман чульамышдыр шящвят щявяси,
Деди ки: “Чох йахшы, мцмкцнся яэяр,
О эцлц бир мяним йаныма эюндяр...
Бир эюрцм нейляйиб сяня о эюзял
Ки, дярся, билийя гоймурсан мящял?”
Баш яйиб устадын бу фярманына,
О бцтц эюндярди пирин йанына.
Ярясту тапмышды бир йени дярман,
Хылты айырырды онунла гандан.
О хылт ки, бядяня файдасы варды,
Ганы сафлашдырар вя артырарды.
Бу дярман эюзяллик мяьзини алды,
Дик сярви яйяряк тагятдян салды
90
.
Устад о эюзялдян алдыьы хылты
Бир тяштин ичиня йыьыб сахлады.
Тяшт онун тюкдцйц хылт иля долду,
Эюзял чиркинляшди, саралды, солду.
Сюндц цзцндя нур, дяйишди щалы,
Солду, хязял олду о эцл ъамалы.
Чаьырыб шаэирди бир эцн мцяллим,
Она юз йарыны ейляди тягдим,
Деди: “Ал, бу сянин чох севдийин йар,
Назлайыб севинъля евиня апар!”