633
ИСKЯНДЯРНАМЯ
Гадындан узагда йашамаг цчцн
Гурудан дянизя кючдцляр бцтцн.
Айырды гадыны кишидян онлар,
Айры бир эямидя галды гадынлар.
Кишиляр ган алыб дамарларындан
Узаг йашадылар даим гадындан.
Бу гайда дцзэцн бир гайда дейилди,
Одур ки, онларын нясли кясилди.”
Шащын ямри иля йеня бир сящяр
Топлашыб мяълися эялди алимляр.
Сарай аьасына шащ верди фярман:
“
Щеч кяси йаныма бу эцн гоймазсан!
Бир дя ки, хябяр вер гой эялсин Сократ,
Тяркибдя, ихлатда о бюйцк устад!”
115
.
Хидмятчи фярмана ямял ейляди,
Сократы тапараг она сюйляди:
“
Дяйиш палтарыны, бязякли эейин,
Шащын щцзуруна эял эедяк, йейин!”
Дцнйаэюрмцш алим буна уймады,
Онун тяклифиня мящял гоймады.
Деди: “Искяндяря эет ейля бяйан:
Бир шей тапмайаъаг ясла бу йолдан.
Чцнки инди башга алямдяйям мян,
Йалныз хяйалымдыр бурда эюрцнян.
Щагсевяр адамса мяни ахтаран,
Тапа биляр анъаг щагг дярэащындан...”
Гасид гулаг асды щямин сюзляря
Эялиб хябяр верди тез Искяндяря.
Шаща эцняш кими олду ашикар,
Сократ бир шамдыр ки, хялвятдя йанар.
Айтяк эеъя ойаг олмаса щяр кяс
Ахтарыб о шама йол тапа билмяз.
Искяндяр щярчянд ки, сащиб-таъ иди,
Билийя, щикмятя чох мющтаъ иди.
Ян эюзял эювщяри сечиб щяр заман
Агилляр йолларды шаща ярмяьан.
Она алимлярдян щяр бяхшишиндян -
Кяламы, сющбяти, щяр бир ишиндян
Даща хош эялярди Сократын сюзц,
Фикри айдын иди, ачыгды эюзц.
Шащын билик севян кюнлц о эцн дя
Истяди Сократы эюрсцн юнцндя.
Дедиляр: “Хялвятя чякилиб даим,
Халг иля эет-эяли кясиб о алим.
Еля цз дюндяриб дцнйа ишиндян.
Эорда дцрр тапыбдыр гоъа, дейясян.
Гощумдан, гардашдан цз дюндяряряк
Йашайыр кянарда, бир буъагда тяк.
Ъандан хидмят ется бу ъащан она,
О йеня цз тутмаз ясла ъащана.
Тярэидиб тамамян о, ят йемяйи,
Палаза бцрцнцб, атыб ипяйи.
О щяр ъцр йемяйя едир гянаят,
Бир аз говут ейляр она кифайят.
Ибадят еляйир тянща, кимсясиз,
Тапмайыр йанына бир кимся йол, из.
Ягл иля дост олуб Низами тякин,
Ондан дярс алыбдыр Низами йягин...*
Шаща тясир етди верилян хябяр,
Сократы даща чох севди Искяндяр.
Инсанын беля бир хасиййяти вар:
Ираг эязянляри чох йада салар.
Инсандан гачана, - белядир адят,-
Инсан даща да чох эюстяряр ряьбят.
Сократ да елдян цз дюндярдийиндян
Щамы ону эюрмяк истярди щюкмян.
Шащ ону ня гядяр дявят етдися,
О мящял гоймады ясла мяълися.
Чох риъа еляди ондан щюкмцдар,
Онун цряйиня етмяди бу кар.
Алимин эюзялтяк наз етмясиня
Наз чякян щюкмцдар дюзцрдц йеня.
Юзцня ян мящрям олан бир няфяр
Чаьырды йанына бир эцн Искяндяр,
Эюндяриб алимин тяк щцзуруна,
Деди ки, эизлиъя сюйлясин она:
“
Сяни дяфялярля мян дявят етдим,
Вар иди сянинля мящрям сющбятим.
Билмирям ня цчцн рядд елядин сян,
Щюрмятин гядрини нийя билмирсян?
Мяним дярэащымдан нядир бу щязяр?
Буйур эял, йа да ки, бир сябяб эюстяр.
Цзрцнц исбат ет йа ачыг-ашкар,
Йа сюйля, башга бир мярамынмы вар?”
Гасид бу фярмана ямял ейляди,
Шащын сюзлярини Сократа деди.
Дцнйаэюрмцш алим, о алиъянаб
Гасидя сюйляди беля бир ъаваб:
“
Доьрудур, чаьырыб мяни щюкмцдар,
Мяним дя, пис-йахшы, юз дцшцнъям вар.
Дцшцнъям эетмяйи эюрмцр мяслящят,
Чцнки шащда йохдур мяня мящяббят.
Эетмямяк цчцн дя вардыр чох дялил,
Щара ойнамаьа эедиб Ъябраил?
117
Сарайа эетмяйя едярдим ряьбят,
Эюрсяйдим дявятдя бир сямимиййят.
Билиняр нафя мцшк баьласа яэяр,
Чцнки о бу заман хош гоху веряр.
Достлуг иддиасы едян бир цряк
Сюздян башга чох шей билдиря эяряк.
Бир кюнцл мящяббят елярся изщар.
Чох шейля сечиляр ондакы ряфтар.
Шащын мяълисинин о мящрямляри,
Онун щямсющбяти вя щямдямляри
Йолуму батаглыг едибляр мяним,
Де, неъя орадан кечсин кющляним.
Йягин ки, мяълисдя сющбят едяркян
Искяндяр йахшы сюз демяйиб мяндян.