634
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Одур ки, падшащын йахын достлары
Достлугла бахмырлар щеч мяня сары.
Шащын цряйини адамтаныйан
Гийас иля биляр адамларындан:
Шащын адамлары данышса йумшаг,
Онда олар шаща цмид баьламаг.
Кобуд данышсалар сянинля йягин,
Бил ки, шащ бясляйир сяня гаршы кин.
Сящнянин эцнбязи дцз олса яэяр,
Кюклянмямиш тел дя эюзял сясляняр
118
.
Эцнбязин бир йери оларса хараб,
Хош сясли адам да алар пис ъаваб.
Евдян чыхан пислик, йахшылыг, йягин,
Яслини эюстяряр ев йийясинин.
Доьрудур, сян юзцн “Эял, эял!” дейирсян,
Достларындан “Эет, эет!” ешидирям мян.
Онлар ъошуб-дашыр ъошьун дянизтяк,
Беля вурщавурда мцмкцнмц эялмяк?
Бу она бянзяр ки, дярин бир дярйа:
Мяндя дцрр-эювщяр вар!” дейя, чаьыра.
Анъаг аьзы ачыг дура нящянэляр,
Ора дцрр далынъа, сюйля, ким эедяр”
Гапында: “Узаг ол!” дейянляр варкян,
Орада ня ъцря шяфяг сачым мян?
Мяни шащ йанында пис эюстярянляр
Мяня йох, юзцня йаманлыг ейляр.
Тяк олан танрыйа пянащ эятирян
Бир гул щеч горхармы дцнйа ящлиндян?
Мян бу гуллуьумла аьайам сяня,
Эялсям щцзуруна, гул оллам йеня!
Бахсан бу мягама аьлын эюзцйля
Билярсян ня цчцн уъадыр беля.”
Шащын хидмятчиси гайыдыб эери.
Ярз етди щцзура бцтцн сюзляри.
О, дцрр сцфрясиндян юртцйц ачды,
Шащын ятяйиня дцрр-эювщяр сачды
119
.
Эювщяр бяхш етмякдян безмяди мядян,
Шащ ися йорулду эювщяр сечмякдян.
Дцздцр, сярт олса да Сократын сюзц,
Бяйянди онлары Искяндяр юзц.
Билди, ону анъаг хялвятдя эюряр,
Пийада йолланды ора Искяндяр.
Эюрдц ки, йашайыр чох пяришан, тяк,
Хярабя эушядя бир хязинятяк.
Дцнйа эярдишиня йумуб эюзцнц,
Щцъряйя чякмишди Сократ юзцнц.
Шащын цряйини бу щал ганатды,
Тярпядиб айагла ону ойатды.
Деди: “Галх айаьа, мяня гулаг ас,
Ейляйим дцнйада сяни бинийаз.”
Алим эцлцб деди: “Бу гцдрятин вар,
Мяни йох, эет, башга бир адам ахтар.
Ким гане оларса бир овуъ дяня,
Дюнмяз дяйирмантяк сянин дювряня!
Арпа чюряйиня едиб гянаят,
Буьда чюряйиня чякмярям миннят.
Евдя бир арпасы олмайан бир кяс
Йарым арпа гядяр миннят эютцрмяз.
Бир саман чюпцндян йорулурам мян,
Даь бойда йцк алым чийнимя нядян?”
Шащ деди дцбаря: “Ей няъиб инсан,
Мал-дювлят, ня десян, ейлярям ещсан!”
Алим верди шаща гцрурла ъаваб:
Эял, мянтяк адама вермя сян язаб,
Мян гат-гат варлыйам щцммятдя сяндян,
Мян бир азйейяням, сянся чохйейян.
Бу эениш дцнйайа маликсян юзцн,
Анъаг бу сцфрядян доймайыр эюзцн
120
.
Мянся, горхмасайдым исти-сойугдан,
Бах, бу шялтяни дя атардым чохдан.
Бу гядяр аьыр йцк алтындайкян сян,
Мяним тялябими неъя юдярсян?”
Щюкмцдар сюйляди: “Вер эюрцм ъаваб,
Сян кимсян, мяни ким едирсян щесаб?”
Беля ъаваб алды падшащ гоъадан:
Мян фярман веряням, сян фярман алан!”
Шаща аъыг эялди, сюйляди она:
Бу юртцлц сюздян де, нядир мяна?”
Йеня ъаваб верди аьыллы Сократ:
Динля, мянасыны дейим бу саат:
Мяним щявяс адлы бир нюкярим вар,
О даим юнцмдя фярманла дурар.
Щямин он нюкярин нюкярисян сян,
Мяня гул олана гуллуг едянсян!”
Падшащ бу сюзлярдян дярсини алды,
Утаныб, башыны ашаьы салды.
Шащ она деди ки: “Цзцмдяки нур
Мяним пак фикримя айдын сцбутдур.
Сян паксан, паклардан дцшмя узаьа,
Дирийкян бош йеря эирмя торпаьа!”
Сократ верди она эцмцштяк ъаваб:
Деди ки: “Гулаьа тюкцлмяз симаб!
121
Сяндя ки пак олмаг идиасы вар,
Бяс нийя щейвантяк едирсян ряфтар?
Ялбяття, тялясян бир щейван анъаг
Ойадар инсаны тяпик вурараг.
Мян йатмыш, сян ойаг олан заманда,
Тяпик нийя вурдун бяс ойаданда?
Ойатдын щирсляниб чох йатмаьымдан,
Щалбуки сян юзцн чохдан йатыбсан!
Йатыб довшан кими, ъошуб пялянэтяк,
Эял, айыг асланла говьадан ял чяк.
Юзцня ов ахтар, эет, долан бир аз,
Мянимтяк асландан сяня ов олмаз!”
Бу гызьын данышыг тясир едяряк
Шащын цряйини йумшалтды мумтяк.
Сонра о, алимя еляйиб миннят,
Истяди бир гядяр юйцд-нясищят.