652
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Дцнйаны тутмагчцн уъалтды байраг.
Сцрятля кечирди даьдан, дярядян,
Чямянлик эюряндя салырды мяскян.
Динъялиб бир гядяр, олдуму арам,
Йенидян едирди йолуна давам.
О кечди чюлляри сащиля гядяр.
Йетишиб дянизя салды эямиляр.
Цч ай эеъя-эцндцз цздц дянизля,
Анъаг дяниздя ов кечмяди яля.
Сцрятля эедирди Мяьрибя сары
Йанында гошуну вя йолдашлары.
Кечирди бир йердян о башга йеря,
Инсан йашамайан ъязиряляря.
Чыхды гаршысына минляръя инсан,
Ъцрбяъцр ъанлылар, ъцрбяъцр щейван,
Анъаг щеч йахын да эялмяйиб она,
Гачыб даьылдылар щяря бир йана.
Бир хейли йол эедиб Искяндяр йеня,
Енишдян галхды бир эениш дцзяня.
Бу чюлцн сапсары гумлары варды,
Йериндян сары эил тозу галхарды.
О гумун цстцндя атлар чапаркян
Щямишя од-алов гопурду йердян.
Башгаймыш торпаьын тяркиби йягин,
Ичиндя кцкцрд дя вармыш о йерин.
Бир ай о чюллярдя етдиляр сяфяр,
Нящайят, ордан да ютцб кечдиляр.
Чюлляр гуртаранда, эюрдц узагдан
Искяндяр юнцндя янэин бир цмман.
Йунанлар Окйанос дейярди она
202
,
Гярибя эялирди дяниз инсана.
Дящшятля дюйцрдц ятрафы дальа,
Йол йохду кечмяйя бурдан узаьа.
Эцняш батан заман бцтцн дцнйада,
Йеня эюрцнцрдц щямин дярйада.
Атяшпяряст кими эцдцрдц оду,
Оду щеч эюзцндян ираг гоймурду.
Фяляк дя щеч эеъя-эцндцз билмядян
Она нур сачырды одлу чешмядян.
Гцрубу дярйада сейр едян заман
Санырыг чешмядя эцн олур нищан.
Санки одлу чешмя ахыр дянизя,
Шяфягли йол кими эюрцнцр бизя.
Ахыб чухурлары долдурса сулар,
Бюйцйя-бюйцйя бир дярйа олар.
Мцяййяб адланар чухура долса,
Мцялляг дейиляр йер цстя олса
203
.
Бахсаг Мцщит адлы бюйцк дянизя,
Сулары мцялляг эюрцняр бизя.
Су галхыб ойанар эцняш батанда,
Эцняш дя бойланар сулар йатанда.
Уъалан эцняш дя ордан кечяряк
Дяниз рянэляриндян бцрцняр ипяк.
Эцняш ендирярся зирвядян байраг,
Дальалар ардында эюрцняр анъаг.
Юртцйя бцрцняр бир аз эедяряк,
Чцнки йер алтындан кечся о эяряк
204
.
Билик беля верир буну нязяря,
Башга рящбяр дя вар йол билянляря.
Шащ исти эюряндя дяниз суйуну,
Чох дярин бир щейрят эютцрдц ону.
Алимдян сорушду: “Дейин, бу нядир?
Кимдир эюзятчиси, бу ня чешмядир?”
Алим ъаваб верди: “Щямин исти су
Чохунун абрыны тюкмцш, доьрусу
205
.
Чох олуб бу сирри ачмаьа щявяс.
Кяляфин уъуну тапмайыб щеч кяс.
Чохундан бу сирри сорушмушам мян.
Олмайыб бир доьру ъаваб сюйляйян.
Эцняшин сейрини, щяря биртящяр,
Мяркяздя, йа йерин алтында биляр.
Ким билир, эцняш, Ай бу ъилвяэащдан
Кечиб сонра щарда сцрцрляр дювран?..”
Искяндяр кянарда бир аз динъялди,
Сонра йаваш-йаваш сащиля эялди.
Ъивятяк аьырды о дяниздя су,
Кясмишди йоллары булуд ордусу.
Эями беля суда цзмязди асан,
Мцшкцлдцр йол эетмяк рящбяр олмадан.
Сорушду шащ сирри бялядчилярдян:
Бу йола ня тядбир эюрмялийям мян?
Салаг биз эямини суйа ня сайаг?
Йцкля о сащиля мцмкцнмц чыхмаг?”
Мяслящят эюрмяди о йолбилянляр,
Дедиляр: “Йарамаз бу йердян сяфяр.
Олса йцз бялядчи, йеня дя щеч кяс
Эямини бу судан чыхара билмяз.
Вардыр ъивя рянэли бу горхунъ суда
Гяссася дейилян бир яждаща да
206
.
Маьарадан чыхан гара тцстцтяк
Эюрцняр щейбятля щярдян о нящянэ.
Еля дящшят сачар о горхунъ щейван,
Узагдан эюрярся яэяр бир инсан,
Ващимя ичиндя гуруйуб юляр...
Ким олар бу горхунъ йоллара рящбяр?
Щяля бундан бетяр: бурдан баханда
Ишыглы бир сащил вардыр о йанда.
Рянэбярянэ дашларла долудур щяр йан:
Гапгара, сапсары, эюмэюй, ал-ялван!
Щяряси бир-ики батман гядярдир,
Гызыл сцрмя дашлар санки эювщярдир.
О ялван дашлары эюряндя инсан
Севиняр фярящдян, эцляр шадлыгдан.
Гящгящя чякяряк эцлдцкъя эцляр,
О гядяр эцляр ки, эцлмякдян юляр.
Мисгалдан аз олса дашын чякиси.
Ойатмаз инсанда о, эцлцш щисси!”
Бунлары динляйиб шащ фикря эетди,