685
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
эцн ики эянъин бейни йейилмяк цчцн верилирмиш. Дямирчи Эавянин башчылыьы иля халг цсйан едир, ону тахтдан салыр.
Фирудин тахта яйляшиб щюкмдар олур вя Зющщакы Дямавянддя зиндана салдырыр. Низами бу ящвалата ишаря едир.
Б.498. “Шаир ямирдир кялама” сюзц пейьямбярин щядисляриндян бири сайылыр. Низами бу кяламы “Яш-шуярац цмяра-цл кя-
лам” шяклиндя ярябъя ишлядир. “Шаирляр сюзцн ямирляридир” демякдир.
Б.518. Щарут вя Марут мцти вя итаяткар мялякляр имишляр. Аллащ онлара инсан сифяти вя шящвят вериб Бабил шящяриня эюндя-
рир. Аллащ онлара зина етмямяйи, шяраб ичмямяйи, нащаг ган тюкмямяйи, донуз яти йемямяйи, зцлмдян чякин-
мяйи тапшырыр. Онлар эялиб халг арасында йашайырлар. Бир эцн йанларына эюзял бир гадын эялир, онлар щямин гадына
ашиг олур, ондан мурад истяйирляр. Гадын билдирир ки, бцтпяряст олсаныз, шяраб ичсяниз, ган тюксяниз, мурадыныза
чатарсыныз. Мялякляр щямин гадынын вцсалына говушмаг хатириня ахырда шяраб ичмяйя разы олурлар, мурадларына
чатырлар, сирляри ачылмасын дейя адам юлдцрцрляр. Танры о гадыны эюйя апарыб улдуз сурятиня салыр. Щямин улдузун
ады Зющря олур. Щарут вя Марут ися Бабилдя гуйуда башашаьы вязиййятдя асылырлар. Онлар бурада Бабил ящалисиня
сещркарлыг юйрядирляр. Анъаг Низаминин фикринъя, онун шеирдя эюстярдийи сещркарлыг Щарутун сещркарлыьындан
даща йцксякдир вя бу сещркарлыгдан хябяр тутан Щарут Бабил гуйусунда щясяддян, гысганълыгдан йаныр. Низа-
ми ейни заманда кюнлцнцн, шаирлик тябинин улдузлара ишыг сачан бир Зющря (Венера) улдузу олдуьуну бяйан едир.
Б.645. Лаля баьрынын гаралыьына эюря щиндлийя, сямян аьлыьына эюря тцркя бянзядилир, башга йюндян бири яряб Сящля,
диэяри Йямяндя даща парлаг эюрцнян Сцщейл улдузуна охшадылыр. Сящл сюзц щям дя гара гарьа кими тяръцмя
едилир.
Б.672. Орта ясрлярдя йящудиляр мцсялманлардан фярглянмяк цчцн йа сары палтар эейяр, йа да палтарларынын цзяриня сары
рянэли парча тикярдиляр. “Аь ял” - “Йяди бейза” сюзляри Муса пейьямбярин мюъцзяляриндян бириня ишарядир. Су
цзяриндян доьан эцняш Муса пейьямбярин мюъцзя эюстярян “аь ялиня” охшадылыр.
Б.752. Бурада сющбят Ибращим Хялилуллащ пейьямбярдян вя онун юз оьлу Исмайылы Аллащын ямри иля гурбан вермяси
ящвалатындан эедир. Бурада зцлф, сач Ибращим пейьямбяря, од сачан цз Ибращими йандырмаг цчцн галанан тон-
гала, киприк Исмайылы гурбан кими кясмяк цчцн лазым олан хянъяря, эюз ися Исмайыла бянзядилмишдир.
Б.815. “Яллямя Адям” Гуранын “ял-Бягяря” сурясинин 31-ъи айясиня ишарядир: “Аллащ Адямя бцтцн шейлярин адларыны
юйрятди”. Икинъи мисрадакы “Хяммяря тиня” Гуранын “Имран” сурясинин 59-ъу айясиндян игтибас едилмишдир: “О,
Адями торпагдан йаратды, сонра она деди “ол!”.
Б.850. Адям ъяннятдян чыхарыландан сонра Сяряндибя, йяни Сейлона эялиб, орада эцнащларыны йумагла мяшьул олмушдур.
Б.1159. Аьаъ гызлары дедикдя аьаъын чичякляри нязярдя тутулур, яввялъя либаслары зяриф, сонра ъод олур.
Б.1263. “Рузини щагдыр верян” сюзляри Гуранын 11-ъи сурясинин 6-ъы айясиндян игтибасдыр. “Яр-ризгу ял-яллащ” - “Рузи
Аллащдандыр”.
Б.1880. “Асгырар Адям кими Иса фягят” мисрасыны шярщ едяряк Миръялал Зякийев йазыр: “Бялхинин шярщиндя дейилир: “Еля
ки, рущ Адям Ялейщиссяламын пак гялбиня дахил олду, галхыб отурду, асгырды вя щямд етди. Бу вахт Ъябрайыл
Ялейщиссялама ямр олунду, щямин асгыртыны (ятся) эютцрцб Зякяриййа пейьямбярин заманына гядяр овъунун
ичиндя сахлады. Сонра асгыртыны Мярйямин палтарынын голуна цфцрдц. Мярйям щамиля олду вя Иса (я) дцнйайа
эялди”. Буна эюря дя Низами беля щесаб едир ки, Адям кими анъаг Иса асгыра биляр.
Б.1997. Яэяр защидляр шащ хяляти эейсяляр, бу зянбил вя Сцлейман ящвалаты олар. Сцлейман пейьямбяр варлы, мющтяшям
олмасына бахмайараг юз яли иля тохудуьу зянбилляри сатыб онун эялири иля доланармыш.
Б.2186. Йяни бир аьыздан ширин бир сюз ешитсяляр, разылыг билдирмяк явязиня ирад тутарлар. Р.Ялийев гейд едир ки, шириня,
тяшяккцр, миннятдарлыг мягсядиля верилян щядиййя, ширинлик демякдир. Бурада ися щямин сюз якс мянада ишлян-
мишдир.
Б.2244-2247. Бу бейтляр “Сирляр хязиняси”нин щяр щансы бир ялйазмасынын кючцрцлмя тарихини билдирир. Бир чох ялйазмала-
рында олдуьу цчцн тяръцмя етдик.