691
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Чыхынъа лял дашдан, ъан йейирди.
Йяни Ширин ейщамлы сюзлярля няся юйрянмяйя чалышырды вя Шапурун аьзындан она лазым олан сюзляр чыхана гядяр
цряйини йейирди.
65.
Вурар йыьлыгла гартал олса щарда.
Йыьлыг Низаминин ишлятдийи тцрк сюзляриндяндир. Охун йеляйи демякдир.
66.
Йящяр гойса ата, Рустям дейярсян,
Мей ичся, Кегубад зянн ейляйярсян.
Йяни Хосров ат минмякдя, иэидлик эюстярмякдя яфсаняви Иран гящряманы Рцстямя, мяълисдя шяраб ичмякдя
Кейгубада бянзяйир.
67.
О шащын гясри вардыр санки Фярхар.
Фярхар гясри Тибетдя бюйцк бир бцтхана вя гяср имиш. Гядим сяййащлар бу бцтхананын эюзяллийи вя язямятиня
щейран галмышлар.
68.
Гачыб эялди о гызлар, эюрдц Ширин,
Бянатцн-няш дюнцб олмушду Пярвин.
Йяни Няш гызлары кими ятрафа даьылмыш гызлар Цлкяр топасына бянзяр улдузлар кими йыьылыб онун башына топланмышдылар.
69.
Сящяр Чин хязнядары зяр гыфылла
О эювщяр мцърцнц юртдц ъалалла.
Чин хязнядары дедикдя Эцняш нязярдя тутулур ки, о чыхмагла эювщяр мцърцсцня бянзядилян улдузлу эеъя
юртцлцр, йох олур.
70.
Одур минлярля нярэиз эюйдя солду,
Ачылды бир сары эцл, эюр ня олду!
Нярэиз дедикдя улдузлар, сары эцл дедикдя эцняш нязярдя тутулур.
71.
Сцщейл орда шякяр дондан чыханда
Фяьан етди о Шера асиманда.
Сцщейл-Каноп Аргоэямиси улдузлары топасынын ян ири улдузудур. Бу улдуз илин анъаг мцяййян вахтында эюрцнцр.
О улдуз Йямяндя даща артыг мцшащидя олунур вя онун эюрцнмяси мящсул йыьымынын башланьыъы сайылыр. Бурада
Низами Ширини Сцщейля бянзятмякля онун парлаг эюзяллийиня ишаря едир. Шера ися Бюйцк Кюпяк бцръцнцн алфа-ул-
дузудур. Инди она Сирийус дейирляр. Бу улдуз улдузларын ян парлаьыдыр. Тцрк астрономлары ону Гуруг адландырырлар.
Йайын йары олмасыны халг арасында бу улдузун доьмасы иля тяйин едирляр. Халг арасындакы “гуйруг доьуб” ифадяси
щямин Гуруг-Сирийус улдузунун доьмасы иля баьлыдыр. Бу улдуз, доьрудан да, йай йары оланда сцбщ вахты Эц-
няшин чыхмасындан яввял эюрцнмяйя башлайыр. Улдузлар ичиндя парлаглыьына эюря Шера биринъи, Сцщейл икинъидир.
Анъаг Сцщейл юз эюзяллийи иля башга улдузлардан фярглянир. Онун щаггында бир чох яфсаняляр вардыр.
Низами бу бейтдя демяк истяйир ки, Ширин юз эюзяллийи иля Сцщейля бянзяйян бядянини палтардан чыхаранда, Шера
Сцщейлдян парлаг олмасына бахмайараг, фярйад гопарды. Шера улдузу чох парлаг олдуьуна эюря тцклц бир кцряйя
охшайыр. Она эюря дя о Ширинин Сцщейл кими парлаг вя щамар бядянини эюряндя пахыллыгдан фярйад гопарыр.
(
Я.Ящмядов).
72.
О, Няхшяб айы тяк парлаг вя ряна.
Няхшяб Бухара йахынлыьында бир йерин ады олмушдур. Мцгяння лягяби иля танынан щяким ибн Ята ъивя вя башга
филизлярдян бир ай дцзялдиб Няхшяб галасынын башына бяркидибмиш. Бу ай чох узаглара гядяр ишыг сачармыш. Ширинин
аьлыг вя парлаглыьынын да Няхшяб айы кими щяр йана ишыг сачдыьы билдирилир.
73.
Ганадланды гара гартал щаман дям,
Юкцз нал сясляри дуйду, Балыг щям.
Гара гартал дедикдя Шябдиз нязярдя тутулур. Шаир демяк истяйир ки, Шябдиз еля бярк щярякят етди ки, онун налынын
сясини Йери цстцндя сахлайан Балыг вя Юкцз дя дуйду.
74.
Ъиэярдян чякди од-атяшли ащлар
Йана та мян кими мярдцмэийащлар.
Мярдцмэийащ – адамоту. Мцасир дилдя “женшен” адланыр. Шаир демяк истяйир ки, Хосров црякдян ащ чякди вя
билдирди ки, каш мяним кими мярдцмэийащлар од тутуб йансынлар.
75.
Адым яввял эяряк олсун Сцлейман,
Олар сонра пяри рам етмяк асан.
Чешмядя Ширинин чимдийини вя сонра бирдян “йоха чыхдыьыны” эюрян Хосров фикирляшир ки, о йягин пяри иди. Мян
пярини яля эятиря билмярям. Бунун цчцн мян дя эяряк Сцлейман пейьямбяр олам. Рявайятя эюря, Сцлейман
пейьямбяр пяриляри вя дивляри дя юзцня табе едибмиш.
76.
Дедиляр: - Ъадуэярдир, надир инсан,