694
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Дцшяр бундан, миняр ондан ял ейляр.
Ала ат дедикдя эеъя-эцндцз нязярдя тутулур.
102.
Хябяр билди, олуб шащ Мцштяри бяхт.
Нцъум елминя эюря, Мцштяри оьландыр. Бу планет уьурлу сайылыр. Йяни Хосров Мцштяри бяхт олмушса, ишляри уьур-
лу олмушдур.
103.
Нарынъы ялдя Йусиф ачды дава,
Турунъу санки сындырды Зцлейха.
Бурада сяма Йусиф, онун ялиндя тутдуьу нарынъ ися Эцняшдир. Ай ися бурада турунъа бянзядилир.
104.
Сарайы Сидряйя галхыб уъалмыш.
Сидря бир нюв каинатын сон нюгтяси сайылыр. Низами Пейьямбярин мераъындан данышаркян эюстярир ки, Бураг Пей-
ьямбяри каинатын дяринликляриня апарыр. Ъябрайыл йорулуб йолда галыр. Бир мцддят ону Микайыл мцшайят едир. О да
Пейьямбяри Микайыла тящвил верир. Микайыл ону Бурагдан дцшцрцб Ряфряфя миндирир. Бу ат ону Туба аьаъындан
кечириб Сидряйя чатдырыр. Бурадан о йана мялякляр вя Ряфряф эедя билмир, эетмир. Пейьямбяр бундан сонра
тяк-тянща йолуну давам етдирир. Анъаг бу эедиш вахты айаг зящмяти чякмир. Сидря сюзц шанаэцлц демякдир.
Дяниздя битян бир эцлдцр.
105.
Чубугдан эюр ня табут тапды Бящрам.
Йяни Бящрам юлдц. Бящрам Чубин адындакы “чубин” сюзц чубуг демякдир. Низами она эюря дя тахта табут
явязиня чубуг табут ифадясини ишлядир. Чубуг Бящрам чубуг табута дцшдц дейяряк фикря бядии эюзяллик верир.
106.
Щачан ки, “Эянъи-гав” мейдан ачарды,
Юкцзля Йер дуруб хязня сачарды.
Эянъи-гав” Барбядин ифа етдийи мусиги щавасынын адыдыр. “Юкцз (йахуд иняк) хязиняси” демякдир. Низами бу
мусиги щавасындакы юкцз сюзцндян чыхыш едяряк Йерин юкцз цзяриндя дайанмасы фикриндян бящрялянир вя бу
щава чалынанда Йерин вя Юкцзцн хязиня сачмасындан сющбят ачыр. Йяни бу щаваны Барбяд о гядяр эюзял ифа едир
ки, няинки айры-айры инсанлар, щятта бцтцн Йер вя Юкцз дя бу чальыйа эюря шабаш олараг хязиня сачыр. Барбядин ифа
етдийи отуз мусиги щавасынын щяр биринин ады фарсча верилир вя онларын адындан чыхыш едяряк Низами мцнасиб бядии
лювщяляр йарадыр.
107.
О кцрдям ки, тикям ахур кючяркян.
Низами бурада кцрдлярин ясасян малдарлыгла мяшьул олдуьуну нязяря чатдырыр. Щям дя онларын бязиляринин лазым
олан иши вахтында дейил, артыг лазым олмайанда эюрдцклярини хатырладыр. Кючян вахты ахур тикмяк лазымсыз бир ишля
мяшьул олмагдыр.
108.
О инъи мцърцнц та гяндя вурду,
О иннабла набат галхыб буйурду.
Инъи мцърцсц дедикдя аьыз, иннаб дедикдя додаг, набат дедикдя дил нязярдя тутулур.
109.
Деся гойсам цзц цстя цзц мян,
Де ки, рухля щачан олмуш о шащ тян?!
Бурада икинъи мисрадакы рцх сюзц щям цз, щям дя шащмат ойунундакы топ мянасында ишлянир. Ширин шащмат
ойунунда топла шащын бярабяр олмадыьыны демякля инъя шякилдя Хосровун тяклифини рядд едир.
110.
Деся: - Нола веря бир топ зяняхдан,
Де: - Зцлфцмдян йейярсян онда човкан.
Бу бейтдяки образлар човкан ойунундан эютцрцлмцшдцр. Зяняхдандан, йяни бухагдан бир топ верся дейяркян
бухаг човкан ойунундакы топа, зцлф ися човкана бянзядилир.
111.
Баш яйди щиндли эюръяк бир пярини,
Цтарид тяриф етди Мцштярини.
Цтарид – Меркури, Мцштяри – Йупитердир. Йяни Шапур пяри эюрмцш щиндли кими Ширинин гаршысында баш яйди вя Цтарид
Мцштярини тярифляди.
112.
Эяляндя щяндяся ибрят сачандыр,
Мяъясти” анлар, “Иглидис” ачандыр.
Мяъясти”-“Алмаэест” Птоломейин (Бятлимусун) астрономийайа аид ясяридир. Иглидис сюзц Евклид сюзцнцн
яряблярдя дейилиш формасыдыр. Йунанъа Евклидис олмушдур ки, ярябляр онун ясярини тяръцмя едяркян “Иглидис”
шяклиня салмышлар. Низами Евклид вя Птоломейин адыны чох вахт бир йердя хатырлайыр вя онлара бюйцк щюрмятля
йанашыр.
113.
Эцнцн эцзэцсцнц ачдыгда эцндцз,
О йцз эюзлц эеъя тез йумду йцз эюз.
Йяни эцндцз Эцняш эюрцндцкдя улдузлу эеъя эюзлярини йумду, улдузлар эюрцнмяз олду.