695
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
114.
Арарды юз Сцщейлин эюздя ъандан.
Йяни Ширинин эюзляри юз Сцщейлини ахтарырды. Сцщейл ян парлаг вя эюзял улдузлардан биридир . Я.Ящмядов йазыр ки,
бу улдузу шимал даирясиндян 37 дяряъя ъянубда олан юлкялярдя эюрмяк олар. Бу улдузла баьлы чохлу яфсаняляр
дя мювъуддур. Дейиляня эюря, Йямяндя мцхтялиф дяриляри бу улдузун шуалары алтында гойуб емал едяркян о
даща эюзял олур.
115.
Бах о Пярвиз, бах о Ширин, о Фярщад.
Щамы беш щярфик анъаг, ей пяризад!
Яряб ялифбасы иля Пярвиз, Ширин вя Фярщад адларынын щяр цчц беш щярфля йазылыр.
116.
Онун Эцн тяк цзц яксийля асан
Олурду лялдян дашлар Бядяхшан.
Йяни Ширинин цзцнцн шцасындан даьлардакы дашлар ляля дюнцр вя о йерляр Бядяхшана чеврилирди. Бядяхшан инди бир
щиссяси Таъикистан, бир щиссяси Яфганыстанда олан вя ляли иля мяшщур бир яразидир. Индинин юзцндя дя орадан лял
чыхардылыр.
117.
Дямавянд бойда кюнлцндя кядяр, гям.
Дямавянд Тещрандан шималда дяниз сявиййясиндян 5500 метр йцксякликдя щямишя башы гарла юртцлц бир даьдыр.
118.
Шикяст олду, йыхылды хязня алтда.
Хязиня дедикдя Ширин нязярдя тутулур.
119.
Сцтунсуз ейляйяр тез Бисцтуну.
Бисцтун сюзц индики формада сцтунсуз, сцтуну олмайан демякдир. Яслиндя ися гядим ады Багестан (Аллащлар
мяканы) олмушдур. Иранын шимал гярбиндя Щямядан-Кирманшащ йолунун цстцндя бир гайадыр. Е.я. В ясрдя Иран
шащы Ы Дара бу гайа цзяриндя михи йазылар йаздырмышдыр. Орада щямчинин тясвирляр вардыр. Яфсанялярдя бунлар
Фярщадын иши кими тягдим олунур. Ящямяни сцлалясинин сарайынын изляри дя бу яразидя галмагдадыр вя Гясри-Ширин
ады иля таныныр.
120.
Цзц ган-ган дейир гяссаблар тяк,
Быьы Няффат тяк одлар сачыр бярк.
Няффат сюзц нефт сюзцндяндир. Гядим дюврлярдя мцщарибя заманы ичиндя йанан маддя, о ъцмлядян нефт олан
силащлардан истифадя едирмишляр. Бу силаща вя ону ишлядянляря няффат дейирляр.
121.
Хилас олмаз бу тештдян бир Сяйавуш.
Иранын яфсаняви гящряманларындандыр. О, Туран щюкмдары Яфрасийабын – Алп Яр Тунганын гызы иля евлянмиш, бу из-
диваъдан олан Кейхосров Кяйан сцлалясинин ян адлы-санлы щюкмдары олмушдур. Бурада Сяйавуш эцнащсыз олараг
мящв едилян бир инсан суряти кими хатырланыр. Тешт дедикдя фяляк нязярдя тутулур. Низамийя эюря, бу тештя бянзяр
фяляйин алтында чох эцнащсыз Сяйавушлар юлцмдян хилас олмагдан аъиздирляр.
122.
Бу йелдян баш верян мялум хцсуфдан
Талаг ямри веряр торпаьа дювран.
Хусуф Ай тутулмасы демякдир. ХЫЫ ясрин танынмыш шаири Янвяри Ябиверди щям дя мцняъъим олмушдур. О, 30 ил
габагъадан хябяр верир ки, 1186-ъы илин сентйабр айынын 16-да тярязи бцръцндя планетляр йахынлашаъаглар. Гяран
адланан бу щадися заманы кцлякли бир туфан олаъаг, бюйцк фялакятляр тюряняъяк. Анъаг Янвяринин дедийи эцн
планетлярин гяраны йяни йахынлашмасы баш верся дя, щеч азаъыг кцляк беля ясмямишдир. Щямин вахт Янвяри гейб
олмушдур. Низами бу щадисядян истифадя едяряк “кясилмиш бир бармаьа торпаг тюкмяйя беля имкан вермяйян”
зяманяйя гаршы шикайятлярини гялямя алыр.
123.
Бу доггуз кал турунъдан щяр ня эюрсян,
Тцрцнъ эюрмяз кцкцрдцн тцстцсцндян.
Доггуз турунъ дедикдя доггуз гат фяляк нязярдя тутулур. Кцкцрд тцстцсц нарынъы гурудур. Низами ися беля
щесаб едир ки, бу доггуз гат эюйляр инсанлара кцкцрдцн нарынъа етдийиндян даща чох язаб верир. Инсанлар на-
рынъын кцкцрддян эюрдцйцндян даща чох зцлм эюрцр.
124.
АЙусиф, бу турунъдан бурда ял чяк!
Сяни доьрар Зцлейха бир нарынъ тяк.
Бурада турунъ йеня дя доггуз гат эюйляря вя цмумиййятля дцнйайа ишарядир. “Йусиф вя Зцлейха” яфсанясин-
дя беля бир мягам вар. Ряфигяляри Зцлейханы мязяммят едирляр ки, бир гула ашиг олуб юзцнц щюрмятдян салыр.
Зцлейха бир эцн щямин кубар ханымлары гонаг чаьырыр. Онларын гаршысына бошгабларда нарынъ вя бычаг гойдурур.
Буйурур ки, щямин нарынълардан кясиб йесинляр. Онлар бу ишля мяшьул оларкян Йусиф ичяри дахил олур. Гадынлар Йусифи
эюряркян онун эюзяллийиня еля щейран олурлар ки, нарынъ явязиня яллярини кясирляр. Йяни бу дцнйайа алудялик дя
инсанын нарынъ кими доьранмасына баис олар вя олур.
125.
Юзцл гойду сюзя габил бир устад,