698
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Мцгяння ады иля мяшщур олан щяким ибн Ята Няхсябдя гуйудан суни бир Ай чыхарыб эеъя узаг мясафяляря
гядяр ишыг салырмыш. Ширин Хосрова тясялли верир ки, бирдян гуйуйа су долса, Няхшяб Айы ишыг салмаз. Йяни бу ишляр
узун мцддят беля давам етмяз.
153.
Ня мцлкдцр бу, о Зющщак тяк, бу хунхар!
Юз архандан илан дартыб чыхардар.
Зющщак яфсаняви Иран шащларындан биридир. Онун чийинляриндян ики илан чыхмышдыр ки, онлар инсан бейни йейирдиляр.
Бурада Хосровун оьлу Шируйя Зющщакын чийниндян чыхан иланлара бянзядилир.
154.
Няффат. Нефт сюзцндяндир. Гядим заманларда мцщарибя заманы дцшмян цзяриня од йаьдыран алятляря вя онлары
ишлядянляря няффат дейирдиляр.
155.
Доггуз юкцз дедикдя доггуз гат фяляк нязярдя тутулур. Юкцз йцкля бу Йер тяк дедикдя Йерин юкцз цзяриндя
дурмасы фикриня ишаря олунур.
156.
Бящмян “Шащнамя” гящряманларындандыр. Кяштасбын нявяси Исфяндийарын оьлудур. Шащлыг тахтына яйляшяндян
сонра атасыны юлдцрян Рцстямдян интигам алыр. Тарихчилярин фикриня эюря, о, ядалятли, доьручу, намуслу олдуьу
цчцн она Бящмян демишляр. Ясл ады ися Ярдяширдир.
157.
Ъаванмярдляр чякяр, горхмаз язиййят,
Вериб ъаны тапарлар ъан, нящайят.
Бурада сющбят яхилярдян эедир.
158.
Ешит, ей йедди йашлым, ей ъцт эюзцм сян,
Уъа эюйляр йериндир, эюр ки, кимсян!
Орижиналын дягиг сятри тяръцмяси белядир: “Ей йедди йашлым, эюз бябяйим, йерини Габи-Гювсейндя эюр.” Габи-
Гювсейн ики йай арасы мясафя демякдир. Гядим заманларда яряблярдя беля бир адят вармыш. Ики яряб растлашар-
кян достлуг яламяти олараг йайларыны аьыз-аьыза йахын тутармышлар. Бунунла ики йай арасында олан мясафя гядяр
йахын олдугларыны билдирярмишляр. Мераъ заманы Мящяммяд пейьямбярля Аллащ арасында да анъаг бу гядяр
мясафя галыбмыш. Низами бурада Габи-Гювсейн сюзляри иля щямин щадисяйя ишаря едир. Низами бунунла оьлу
Мящяммядин йеринин дя уъа эюйляр олдуьуну дейир.
159.
Едибдир йедди улдуздан о, ашкар,
Чох аз мцддятдя, олдугъа гяранлар.
Йяни йедди планетин щярякятиндян, онларын йахынлашмасындан, йяни гяранындан юйрянмишдир ки, яряб мцлкцндя
галиб бир инсан мейдана эяляъякдир.
160.
Няъаши – Щябяс щюкмдары. Йяни эеъяйя аид ишляр гуртарандан сонра.
161.
Гядимдир, яввяли бир мятля билмяз,
Бюйцкдцр, ахыры бир мягтя билмяз.
Йяни Аллаща башланьыъ вя сон йохдур.
162.
О тцрк, ящсян ! О, йедди халга щаким!
Балыгдан та Айа мющтаъы даим.
О тцрк дейяряк Низами пейьямбяри тцрк адландырыр. Ялбяття, бурада тцрк сюзц етник мянада дейил, мяъази
мянада ишлянир. Мящяммяд пейьямбярин бюйцклцйц, уъалыьы тцрклцк кими дяйярляндирилир. Бу ися юзлцйцндя
Низаминин тцрклцйцнцн, сонсуз тцрк севэисинин бир тясдиги кими гиймятляндирилмялидир.
163.
Тапаркян Умми-Щанийля о арам.
“
Цмми-Щани – Пейьямбярин ямиси Ябу Талибин гызы, Ялинин (я) баъысыдыр. Цмми-Щани онун кцнйясидир. Щанынын
анасы демякдир. Онун ясил ады Фахтя (чюл эюйярчини) иди. О, бир дул гадын иди, йетим ушаглары вар иди. Ябу Талиб
пейьямбяри (с) ушаг вахты юз щимайясиня алдыьы кими, инди о да юз ямиси гызы Цмми-Щанини юз щимайясиня
эютцрмцш вя юзцня никащ етмишдир. Мераъ эеъяси Пейьямбяр (с) онун евиндя имиш (Я.Ящмядов). мараглыдыр
ки, Низами ону щям дя бу йедди чадырын дарэюз вашаьы” адландырараг она тцркляря мяхсус чякикэюзлцлцк сифяти верир.
164.
Тюкцр тцк Нясри-таир бяхшиш цчцн,
О, Нясри-ваге тяк далдайды цзэцн.
“
Нясри-таир Гартал бцръцнцн алфа улдузудур. Мцасир ядябиййатда она Ял-Таир вя йа Ятаир дейирляр. Сяманын ши-
мал йарымкцрясиндя олан бу улдузу илин щяр фяслиндя мцшащидя етмяк олар.Нясре-ваге ися Шелйаг (вя йа Сира)
бцръцнцн алфа улдузудур. Мцасир китабларда ону Вега йазырлар.
Эюй губбясиндя бу улдузларын мювгейини нязяря алараг, Низами дейир ки, Нясри-таир пейьямбярдян (с) Няс-
ри-Ваге кими эери галырды. Нясри-Ваге, доьрудан да Нясри-таирдян эеридядир, йяни ондан гярбя тяряф йерляшир”.
(
Я.Ящмядов).
165.
Ону эцллярля ъялб ейляр дейиб баь,
Мющцр вурмуш эюзя бурда о “мазаь”.