704
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Кцсуф- Эцнешин тутулмасыдыр.
Йяни онун сачы вя саггалы узанараг, цзцнцн ятрафыны тутмуш вя Эцн кими ъамалыны гара бир даиря ичярисиня алмышды.
74
Лейли чянэ тутмушду баьры башында,
Мяънун рцбаб кими яли гашында.
Йяни Лейли сачларыны чянэ (чальы алятидир) кими баьрына басмышды, Мяънун ися рцбаб (йеня чальы алятидир) кими икигат
олуб ялини алнына гоймушду. Бурада щяр ики чальы алятинин гурулушу нязярдя тутулур.
75
Лейли эцл сачырды аьаълара, бах,
Мяънун дцрр сяпирди шабаш олараг.
Йяни Лейли аьаъларын арасындан бойланыр вя онун цзц эцл кими аьаъларын будаьыны базяйирди, Мяънун ися инъийя
охшар эюз йашыны шабаш едирди.
76
Дивамя бир мяням, эизли дейилдир,
Бос сянин бойнунда нядир о зянъир?
Йяни диваня мяням, зянъирлянмяли мяням, зянъир кими щюруклярин ня цчцн сянин бойнундан асылмышдыр? Сян
о зянъири-зцлфцнц мяним бойнума шал!
77
Ирщям-тцрщям (ярщям-тцрщям) - ярябъя “рящм ет, сяня дя рящм етсинляр” демякдир. Йяни, сян аъиз инсанларын
ялиндян йапыш ки, чятин эцндя башгалары да сяня ял тутсунлар.
Гатланды дизлорим гоша, “лам” кими,
“
Йей” кими букмцшям юз яллярими.
78
Яряб ялифбасында “ц “ (1) чянэял шяклиндя йазылыр вя “лам” адланыр, “^” (й) щярфы ися гармаг шяклиндя
йазылыр, “йей” адланыр.
Мяънун дейир ки, мян дярд ялиндян дизлярими ики “ланв’ кими гатламышам, голларымы ися ики “йей”
кими бцкмцшям вя бунларын бирляшмясиндян севэилимин ады, йяни “Лейли” ямяля эялмишдир.
79
Гум кими сяпди о гум рянэлиляря.
Гум рянэлиляр созцндя ярябляр нязярдя тутулур.
80
Зямзям - Мяккядя бир су гуйусуна верилян аддыр. Яфсаняляря эюря, Ибращимхялил пейьямбяр заманында, йяни
ерамыздан тягрибян 2800 ил габаггазылмышдыр.
81
Ягряб чалмышлара верился эярфяс...
Эярфяз, эярявцз - сябзийат гисминдяндир. Ел арасында кярявцзцн ягряб чалмыш адама верилмяси зярярли сайылыр.
82
Щиндли фил башына дюйяр щяр йердя
Ки, фил Щиндистаны анмасын бир дя.
Адят цзря фылбанлар фили сцряркян топпузла онун башына вурарлар. Низами буну беля изащ едир ки, филбанлар филин ба-
шына онун йеримяси цчцн дейил, ону эиъяллятмяк цчцн дюйурляр ки, мешяляря гачмасын.
83
Кюлэя юзбашына дцшмяз гуйуйа,
Эюйдя дайанмамыш Ай дуйа-дуйа.
Йяни щяйал вя каинатын хцсуси бир гануну вардыр, щеч шей юз башына щярякят етмир.
84
Су сяпди эцлунцн йагут рянэиня.
Йяни о аьлайараг, алышыб-йанан йагут ронэли йанагларынын одуна эюз йашлары иля су чиляди.
85
Сядяфя дцрр кими эирди о ниэар.
Йяни инъи сядяфдя эизлянян кими Лейли дя чадырда эизлянди.
86
Гаруря - шцшя, сяняк.
87
Хяйзяран - бамбуг аьаъы.
88
Бах, Чинин айнасы парлады Чиндян,
Щябяшин гашлары чатылды бирдян.
Йяни Чинин айнасы (Эцняш) Чиндян (Шяргдян) баш гадыраркян Щябяшин (гаранлыьын) гашлары чатылды. Эцняш парлады,
гаранлыг чякилди.
89
Эеъянин йолчусу йетишди щаман
Бир Йусиф ъамалы алды гуйудан.
Йяни эеъянин йолчусу олан улдузлар гуйунун башына чатараг, орадан бир Йусиф ъамаллы эюзяли (Айы) чыхарыб юз
сыраларына гатды. Яфсаняйя эюря, Йусифи гардашлары гуйуйа салдыгдан сонра бир карван орайа йетишиб гуйудан су
чыхармаг истядикдя Йусифи тапмыш вя юзляриля бярабяр Мисря апарыб орада гул адына сатмышлар. Бейтдя улдузлар
йолчуйа, Ай Йусифя, гаранлыг цфцг ися гуйуйа тяшбищ олунур.
90
Улдузлар ичиндя о парлады тяк,
Эюй Мисри Нил кими ъошмушду, эерчяк.
Йяни Ай улдузларын ичиндя парлайаркян эюй Мисринин базан Нил чайы кими ъошду. Йяни мисирлиляр Йусифын ъамалындан