705
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
вяъдя эялиб ону алмаьа ъящд етдийи кими, улдузлар да Айы арайа алмаг учцн Нил чайы кими ъошуб щяйяъана
эялди.
91
Салещ бир гуш иди о йазыг гарьа,
Салещиляр кими эеймишди гара.
Салещ - пейьямбярлярдян биринин ады вя ярябъя хейирхащ мянасындадыр. Яфсаняляря эюря, Салещин бир дявяси
вар имиш ки, пейьямбярин бцтун эцъц дя ондаймыш. Дцшмянляри бу дявяни юлдцрдцкдян сонра Салещин тяряфдарлары
гара эейиниб матям сахламышды. Шаир гарьаны хейирхащлыгда Салещя, сакитликдя онун дявясиня вя гаранлыгда
матям либасы эеймиш салещчиляря охшадыр.
92
Мян Исмайыл кими сахларам ядяб,
Инъисям, гой олум Исмайылмязщяб.
Исмайыл Ибращим пейьямбярин оьлу иди, дини яфсаняляря эюря, атасы ону гурбан кясмяк истядикдя, о, бу тяклифы
разылыгла гябул етмишди. Мяънун дяхи севэилисиня дейир ки, сян мяним башымы кяссян дя (Исмайыл кими),
ядяб эюзляйиб етираз етмярям. Яэяр беля етмяйиб сяндян инъисям Исмайылмязщяб олум. Исмайылмязщяб
ВЫЫЫ ясрдян башлайараг, мцсялман шяргиндя эениш сурятдя йайылмыш Исмаилиляр тяригятиня мянсуб оланлара дейилирди.
Сонралар исмаилилярин щяшшатиляр, ясасиййун, Фатимиййун адланан голлары ямяля эялмиш, бир сыра эизли суи-гясд
груплар тяшкил едиб Иран-Сялъуг щюкмдарларына гаршы мцбаризя апармышлар. Башчылары ифлас етмиш задяэанлардан
ибарят олан бу тяригят, йохсул кяндли вя сяняткар кцтляляриндян юз мягсядляри цчцн эениш истифадя етмиш вя
бярабярлик шцарыны юз сийаси эюрцшляриндя иряли сцрмцшляр.
93
Нярэизля суварды гыз ярьяваны.
Йяни Гызын нярэиз (чичяк адыдыр) эюзцндян ахан йашы онун ярьяван (гырмызы) йанагларыны ислатды.
94
Атлардан “яряби”, “бяхти”, “тякавяр”...
Бяхти”, “яряби”, “тякавяр” - щяр цчц ат ъинсляридир.
95
Ляли од верирди, булаьы да су.
Йяни додагларындан од галхырды, эюзляриндян ися йаш ахырди;
96
Йениъя Ай эюрмцш башы зядяли.
Йяни йени Ай эюрмцш дяли. Дялинин Ай эюрдцкдя ъошмасы мяшщур бир мисалдыр.
97
Мцьилан - дявятиканы.
98
Зянъи йуйунмагла чинли олмады.
Йяни гара йуйунмагла аьармады.
99
Бир кцнъя гысылыб галды о бахтсыз,
Биръя дюрд кцнълцну эюзляди йалныз.
Йяни бир кцнъя гысылыб дюрд кцнълц гябрин (юлцмцн) йолуну эюзляди.
100
Тушя- азугя.
101
Хязиняни атыб, ким йеся торпаг,
О, аьыллы дейил, иландыр анъаг.
Йени: хязинянИ сахлайыб торпаг йейянляр аьыллы адам олмайыб, иландырлар. Яфсаняйя эоря, илан хязиня
цзяриндя йатыр, эцндя бир тоз гядяр торпаг йейир.
102
Ахыр либасыма эюз гарам щяр дям.
Йени эюзцмцн гарасы щяр ан эюз йашымла бирликдя либасыма ахыр.
103
Лащювля вяла (гцввятя илла биллащ) - Аллащдан башга щеч кясдя гцдрят йохдур.
104
Фяргяд - Шимал гцтбцня йахын олан ики кичик вя парлаг улдуздан биридир.
105
Пярвин (йахуд Сцряййа) - сямада бойунбаьыйа охшар улдуз топлусу. Сонракы бейтлярдя дя бцрълярин вя улдуз-
ларын вязиййяти эюстярилир.
106
Йетим сцфрясиня” хейирхащлартяк
Гцфр тулламышды алты пай чюряк.
Йяни Гцфр (Ай мянзилляриндяндир) сяхавяти адамлар кими “йетимляр сцфряси”ня алты чюряк салмышды. “Йетимляр
сцфряси” улдузлар групудур ки, онда алты улдуз вардыр. Шаир бу улдузлары кюкяйя (гоьала) охшадыр.
107
Сящяр чаьынын да Гурд няфяси вар.
Йяни сящярин сойуг няфяси, нясими вардыр. Гурд няфяси ейни заманда сящяр эюрцнян улдуз адыдыр.
108
Бойу “ялиф’ кими: аьзы “мим” кими,
Гыврылмышды сачы онун “ъим” кими.
Дейирди: - Адымдыр мяним дя бу “ъам”,
Дцнйаны эюстярир юзцндя бу ъам.
Ялиф (И) щярфы яряб ялифбасында дцз, шагули, “раим” аьзы дцймяли, “ъим” ися гыврым йазылыр. Шаир эюзялин