717
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
маг, немят боллуьу, рифащ яламятидир. Фирдовс бещишт, ъяннят демякдир.
140
Щилал онда иди, алтыда Бящрам.
Щилалын - тязя айын онунъу бцръдя, Бящрамын (Марсын) алтынъы бцръдя олмасы щям зийафят, шянлик, хош эцзяран,
щям дя мцщарибя яламятидир.
141
Узадыб ялини Зцщял Мизана,
Топламышды хязня йердян Кейвана.
Зцщял (Сатурн) планетинин Мизан бцръцндя олмасы варлыг яламятидир. Одур ки, Бящрамын вар-дювляти санки йердян
Кейвана (Сатурна; Зцщял ярябъя, Кейван ися фарсъа Сатурн демякдир) гядяр уъалырды.
142
Гарадан, аьдан чох ня ки, йашайан
Вар, мяндян эюряъяк ядалят, аман.
Гара вя аь - эеъя вя эцндцз, дцнйанын рямзи, йяни эеъя вя эцндцздян ибарят олан бу дцнйада ня гядяр
адам вар, мяндян ядалят эюряъяк.
143
Дирямдя сиккяляр минди гярара.
Дирям - дирщям сюзунцн мцхяффяф шякли. Дирщям эцмуш пул демякдир, йяни пул дяйяря минди, юз гиймятини
тапды.
144
Бир кор истясяйди, дам цстц, яэяр,
Рейдян Исфащана едярди сяфяр.
Йяни о гядяр абаданлыг салдылар ки, Рей (индики Тещран) шящяриндян Исфащана гядяр корлар дамларын цстц иля эедя
билярдиляр.
145
Сур бяхти тапмышды онда замана;
Зющря сащиб иди онда дюврана.
Зющря (Венера) - чальы, рягс вя шянлийин щамисидир. О, Сур (Юкцз) бцръцндя гярар тутанда Йер цзцндя щям са-
битлик, фираванлыг, щям дя чалыб-ойнамаг, шянлик, зийафят мяълисляри, ейш-ишрят бяргярар олур.
146
Гювсдя йерляшир парлаг Мцштяри,
Мцштяридир онун гювсцнцн йери.
Гювс щям бцръцн ады, щям дя каман демякдир. Мцштяри планетиня хошбяхтлик эятирян Гювс бцръцдцр. Йяни
Мцштяри кими язямятли олан Бящрам юз каманынын (гювсцнцн) охуну Мцштяри планетиня тяряф атды ки, Гювсля
Мцштяри йахынлашыб она сяадят эятирсин.
147
Эцняш Сурда олар бащар заманы,
Суру доландыран ай вармы, щаны?
Бащар фяслиндя Эцняш Юкцз вя Бузов бцръляриндя мянзил салыр, мяъази мянада: Эцняш Бузову юз чийниндя
апарыр. Шаир чох эюзял образ йарадыб, долайы йолла Фитняни Айла, диваны ися Юкцз бцръцйля мцгайися едир. Бейтин
мянасы: Бащар фяслиндя чийниндя бузов эяздирян Эцняш эюрмцшдцк, амма бузов эяздирян Ай эюрмямишдик,
еляси вармы?
148
Хизран бойу верди эюзял лаляйя.
Онун сярвя вя хизрана (гамыша) бянзяр гамятинин цзяриндя цзц пийаля ичярисиндяки ал шяраб вя лаля кими алланырды.
149
Верди вцъудуна йедди рянэ бязяк,
Кечмиш заманларда гадынлар юзляриня бязяк вермяк цчцн йедди рянэдян истифадя едирдиляр: хына, басма, сцрмя,
янлик, киршан, галийя вя зярвяряг.
150
Щиндлитяк цстцня атылды щаман.
Йяни щиндли гарятэярляри хязиня цзяриня атылан кими Бящрам Фитнянин цстцня атылды.
151
Балыгдан башлайыб йетишди айа.
Мащи - балыг, мащ - Ай. Бу синоним сюзлярдян истифадя едяряк шаир хцсуси ифадя йаратмышдыр. Балыгдан Айа гя-
дяр, йяни йердян эюйя гядяр. (Йери юз цзяриндя сахлайан яфсаняви балыг нязярдя тутулур.)
152
Кцнъ-буъагда юлдц сарыгулаглар,
Онлары гара су, бах, беля удар.
Сарыгулаглар - позьунлар, хябисляр, алчаглар; гара су - эюзц кор едян эюз хястялийи. Икинъи мянасы ися туфан де-
мякдир.
153
Цч йцз олсалар да иэидляр, анъаг
Онлары йашадан бир щисс, бир отаг.
Низамидя бейтин мянасы белядир: йцз адам йашайан бир евдя адятян иьтишаш олар, амма Бящрамын сцвариляри бир
нар ичиндя йерляшмиш нар дяняляри кими бир-бирляри иля йекдил вя щямрянэ идиляр.
154
Хаганла Бящрамтяк вурушду Бящрам.
Бящрам - Марс планетинин гядим адыдыр, Марс ися мцщарибя илащяси сайылыр.