718
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
155
Охдан азад олду дяйянин ъаны.
Йяни ох кимя дяйирдися, ону дешиб бядянинин о бири тяряфиндян чыхырды хилас олурду.
156
Горхудан юдцнц Зющря гусурду.
Зющря (планет) вя зящря (юд) омонимлярдян мащираня сюз ойуну дцзялдилмишдир. Йяни Бящрам о гядяр ган
тюкдц ки, Зющрянин горхусундан баьры йарылды вя юд гусду.
157
Яждяр - бурада низя демякдир.
158
Иряъ, Аряш, Кив - Фирдовси “Шащнамя”синин гящряманлары.
159
Ня аь эюрмцш, ня дя гара эюрмцшдцр.
Аь вя гара - эеъя вя эцндцз, йяни ня гядяр эеъя вя эцндцз эялиб-эедибся, шащын эюстярдийи бу гящряманлыьы
эюрмямишдир.
160
Балыг беля олса айа йетишяр.
Йяни шащын тахты о гядяр уъадыр ки, о, цзяриндя Йер дурмуш балыьын цстцндян Айа гядяр йцксялир. Балыгдан Айа
гядяр идиоматик ифадядир, йердян эюйя гядяр мяфщумуну явяз едир.
161
Гылынъ - Щиндустани, эейим - Давуди,
Сяха эямисиня йер олду ъуди.
Яфсаняйя эюря, Нущ пейьямбярин эямиси ъуди даьында (индики Аьры) туфандан кянара чыхмышды.
Бейтин мянасы: Бящрамын сяхавят эямиси адлары мятндя чякилян (мцшкянбяри, щинди гылынълары, палтарлары вя с.)
Неманын ъуди даьы кими йцксяк олан вцъудуна тяряф апарды.
162
Шцштяр - Иранын ъянубунда Хузистан вилайятиндя йерляшмиш ян гядим шящярлярдян бири. Тиъарят мяркязи олмуш бу
шящярин эялири дилляр язбяри олмушдур.
163
Гарьа оьурлайыб бцлбцл сясини,
Охурду “оьру вар” няшидясини.
Гарьалар бцлбцллярин сясини оьурлайыб оьрулар кими: “Оьруну тутун” дейя гар-гар гарылдайырды.
164
О щинду ъинслидир, буну йахшы бил,
Щиндлидя оьурлуг тяяъъцб дейил.
Щиндли - классик поезийада оьурлуг, гаралыг вя кешикчилик мянасыны ифадя етдийи цчцн гара гарьалара бянзядилмишди.
165
Сярт сойуг атяши табдан салырды,
Су гылынъ, гылынъ су шякли алырды.
Шаир бурада тиь сюзцнцн омонимийасындан истифадя едиб поетик мязмун йаратмышдыр. Тиь щям гылынъ, щям дя
эцняш шцасы демякдир.
Бейтин мянасы: Сойугдан су донуб буз олур вя гылынъ кими кяскин олурду,
Эцняшин гылынъы - шцасы ися донуб шещя дюнцрдц, су олурду.
166
Фяляк синъаб, гагум бцрцнмцшдц даь.
Эюйляр синъаб рянэли боз булудларла долмуш, даьлар ися гагум дяриси кими аь вя йумшаг гарла юртцлмцшдц.
167
Бойатма гцввяси дцшцб дузаьа.
Йяни биткиляр бойатма гцдрятини итириб башларыны йеря ендирмиш, еля бил намаз гылырдылар.
168
Юз кимйасы иля ики рянэ ъаван
Дашда од лялини ейлямиш нищан.
Ямялляри мяъщул, баша дцшцлмяз кимйаэяр аьлы вя гарлы, йяни эеъяли-эцндцзлц ъащан оду лял кими дашын цряйиндя
эизлятмишди, одур ки, ятрафда истиликдян ясяр-яламят йох иди.
169
Гызылэцл кцряни етмишди отаг.
Щикмят палчыьындан чякмишди суваг.
Бурада эцлаб чякилмяси нязярдя тутулур. Суваг - щикмят эили - кимйаэяр вя зярэярлярин кцрянин дюшямяси-
ня йайдыглары эил. Йяни эцл щикмятин щюкмцня эюря шахтанын тящлцкясиндян хилас олмаг цчцн кющня кцрядя
эизляниб вя кцрянин аьзыны чох мющкям олан щикмят эили иля сувамышдыр. Бязи нцсхялярдя кцря явязиня кузя
йазылмышдыр, бу мятня даща уйьун эялир, чцнки эцлаб кузядя йох, кцрядя чякилир, чцнки эцлабы йазда-йайда
чякярляр. Мятндя айдын шякилдя дейилир ки, вахтиля чякилмиш эцлаб аьзы щикмят эили иля баьланмыш кцплярдя,
кузялярдя эизлянмишди.
170
Табхана - сцни сурятдя гыздырылан бюйцк отаг, зал.
171
Аловдур няшянин, кейфин дайаьы,
Зярдцштцн гырмызы кцкцрд оъаьы.
Кцкцрд оъаьы - зярдцштилярин мцгяддяс атяши. Бу вя бундан сонракы бейтлярдя шаир сяндял вя уддан (алое)
галанмыш оъаьы зярдцштилярин атяшиня, лахталанан гана, гана батмыш ал-гырмызы ипяйя, иннаба, шянэярфя, гызар-
мыш кюмцр парчалары гара юзяйи чыхарылмыш вя онун йериня нар дяняляри долдурулмуш алмайа, йары йанмыш, йары