720
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Беш нювбят - шащ сарайынын габаьындакы мейданчада эцндя беш дяфя чалынан шейпур вя наьара нязярдя туту-
лур, язямятли шащлыьын рямзи олуб.
Дюрд балыш - дюрд цнсцр. Гядим тясяввцря эюря, дюрд цнсцр Айын йерляшдийи сферада дюрд балыш шяклиндя
йерляшир вя Ай да онлара дирсяклянир.
Бейтин мянасы: Гой Ай щямишя дюрд цнсцря йох, шащын беш нювбясиня архалансын, йяни шащ ябяди йашасын.
185
Гаранын сиррийля мяни ет таныш.
Мятндя: “Мяня гыр вя Гейрувандан хябяр вер” йазылмышдыр.
Гейруван - Африканын гядим шящярляриндян биридир, ВЫЫ ясрдя салынмышдыр, индики Тунисдя йерляшмишдир. Лакин
бурада сюзцн лцьяви мянасында ишлядилмишдир - гыр юлкяси демякдир, “Гыр вя гыр юлкясиндян хябяр вер” -
зярбцлмясялдир, ясил мятлябя кеч демякдир. Мятндя чох йериндя ишлядилиб, гара эейинянляр вя гаралар юлкяси
нязярдя тутулур.
186
Адамлары чякмиш мцшкидян ялям.
Йяни евлярин габаьында гара рянэли байраг санъмыш вя гара эейинмишдиляр.
187
Эцлцн додаьыны дишляр йасямян,
Кясиб ярьяванын дилини чямян.
Йяни йасямян эцлцн лячякляриня дяйирди; Ярьяван чичякляйяндя йарпаьы олмаз, ярьяванын дили дейяркян онун
йарпаглары нязярдя тутулур. Йяни чямянзар о гядяр эюзял вя йашыл иди ки, ярьяванын йарпаглары утандыьындан
эюйяриб чыхмырдылар.
188
Ирям “Арами-дил” сюйляйир она.
О баь о гядяр эюзял иди ки, щятта яфсаняви ъяннят баьы - Ирям она “Арами-дил”, йяни “цряк ращатлыьы” дейирди.
“
Арами-дил” щям дя няьмя ады олуб. Беля щалда мяна бир аз дяйишир: Ирям баьынын эюзяллийиня вурулуб, она
“
цряк ращатлыьы” няьмясини охуйурду.
189
Мину - ъяннят.
190
Ращи-рейщан иди щяр шух новрястя.
Ращи-рейщан - эцл ятирли вя эцл рянэли бадя, шяраб. Ращи-рейщанын луьяви мянасы рейщан ятри демякдир. Ращ, рей-
щан, рущ - цчц дя ярябъя бир кюкдяндир вя бундан истифадя едяряк шаир чох эюзял образ йаратмышдыр.
191
Дяйяр хузистана ляли онларын.
Хузистан вилайяти (Иранын ъянубунда) гядим заманлардан юз шякяр вя гянди иля мяшщурдур. Шаир дейир ки, онларын
ал ляля бянзяр додаглары о гядяр ширин иди ки, Хузистаны утандырырды.
192
Рум, зянъи гошуну габагда, далда,
Бир юзэя фикирдя, юзэя хяйалда.
Йяни румлу тцркляря бянзяр аь вя ал йанаглар юндя, онларын архасында ися зянъиляря бянзяр гара гыврым эейсулар
эедирдиляр.
193
Торпаг олсан, суйам, яллярини йу!
Бурада торпаг - гул, мцти мянасындадыр.
194
Шябдизин налы гой аловда галсын.
Налы атяшдя (кцрядя) гоймаг - гядимдя бир нюв ъаду олуб ки, онун васитяси иля мяшугу яфсунламаг вя рам
етмяйя чалышармышлар.
195
Сян Хяллух ящлисян, мянся щябяшям.
Хяллух - гядим Тцркцстан шящярляриндян бири, юз аь тцрк эюзялляри иля мяшщур иди. Щябяшистанда йашайанлар ися
ядябиййатда гаранлыг вя чиркинлик рямзи олублар.
196
Гум сяп, фярш цстцня ахыт ганымы.
Фярш (яслиндя нят) - дяридян, эюндян дцзялдилмиш ъяллад халчасы. Шащын щцзурунда гясрдя мящкумун бойнуну
вуранда няти салыб цстцня дя гум тюкярлярмиш ки, ган дюшямяни буламасын; нятин икинъи мянасы ися ади юртцк,
назик дяридян - ядимдян гайрылмыш халча. Торктаз Торкназдан хащиш едир ки, йа отурдуглары фяршин цстцндя онун-
ла ойнашсын, йа онун бойнуну вурсун.
197
Балыг бели щара, сцмцйц щара?
Балыьын бели адятян гара вя ян йемяли йери олур, онун онурьа сцмцйц ися аь олур, йемяли олмур.
198
Яждярдян гуртарды, иланы вурду.
Кянизля йатмагдан ваз кечиб ещтирас гапысыны юз-цзцня баьлады, шящвят иланыны юлдцрцб айрылыг, щиъран яждаща-
сындан хилас олду.
199
Шякяр сяпяляди о тязя эцля.
Шякяр сяпяляди - йяни шякяр кими ширин сющбятя башлады.
200
Деди: “Тясдис иди Зющряйя мякан,