723
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
238
Мязаъымда мяним севда вар, эерчяк,
Щавалар гупгуру, йол кимсясиз, тяк.
Севда - гара малхулйа (меланхолийа) хястялийи, щава чох гуру оланда шиддятлянир.
239
Гуйу ятрафыны эязди бахышы,
Зил гара ипяйя вурду нахышы.
Гаранлыгда ялини йумшаг гара ипяйябянзяр гумун цстцндя эяздиряряк (ялин изляри нахыша бянзядилмишдир)
башынын алтыны дцзялтмяк цчцн гум йыьмаьа башлады.
240
Хялифя лцгмяси” - дадлы вя ращат щязм олан хирнийя бянзяр мейвя.
241
Эюрцб фярманында гараны, аьы,
Йанакы гоймушду тяняк папаьы.
Бол аь вя гара цзцм эятирмиш тянякляр (мейняляр) юз бары иля гцрряляняряк йарпаг папагларыны йан гоймушдулар.
242
Бостан охшайырды бир ойунбаза,
Ялиндя щоггалар рянэбярянэ, таза.
Щоггабазлар (фоксчулар) юз щогга дейилян дяйирми сандыгчаларында мющря (шар) вя башга эюзцбаьлыъы вясаит
сахлайарлармыш. Шаир йемиши (говуну) щямин щоггайа бянзятмишдир.
243
Дцрд - шярабын чюкцнтцсц.
244
Гапынын еля бир дясэащы варды.
Эюй белиндян юпцб щейран бахарды.
Йяни гапы вя пярдя о гядяр уъа идиляр ки, эюй онларын кямяриня гядяр чатыр вя онларын йалныз гуршагларыны (белини)
юпя билирди.
245
Пир деди: “Гайыша ъила чякинъя,
Гайышбалдырлыг ет, эял, сян бу эеъя.
Галдыр нярдиваны, йердя гойма, чяк,
Башына ачмасын бир няфяр кяляк”.
Гайышбалдыр - айаглары гайыш вя йа тисмядя олан гулйабаны. Гайышбалдырлар юзляри айаглары цстя дуруб йол эедя
билмирляр. Буна эюря дя йолдан эеъяни аздырыб-алдадыб онун бойнуна минирляр, гайыш айагларыны онун белиня
долайыб йолчуну юляня гядяр сцрцрляр. Гоъа Мащана “Бу эеъя сян дя гайышбалдырлыг ет” дейяркян щям гайыш
нярдиванла йухары кцлафирянэийя галхмаьы тяклиф едир, щям дя бир нюв орада гайышбалдыр гулйабаныларын йашадыьына
ишаря едир.
Мятндя йазылмышдыр: “Щеч кяс сянинля гайышбалдырлыг едя билмясин” - йяни щеч бир гайышбалдыр гулйабаны сяни
алдадыб йолдан чыхара билмясин.
246
Бунлар пяри дейил, он йедди солтан,
Он йедди ойуну чалмышлар айдан.
Он йедди ойун - гядим нярд ойунунда доггуз ойундан ибарят олан тасда, сяккиз дяфя марс едиб, доггу-
зунъу ойуну удараг он йедди дяфя рягиби удмаг демякдир.
Бейтин мянасы: Эялян он йедди эюзялин щяр бири эюзялликдя айы он йедди дяфя удмушду.
247
Зиря ашы - шцйцд плов.
248
Булгар - Низами дюврцндя Волга чайы ятрафында йашайан вя ЫХ ясрдян бюйцк дювлят гурмуш тцрк халгларындан
бири. Булгарлар, ясасян, щейвандарлыгла мяшьул олурдулар вя юз ъинс гойун сцрцляри вя ат илхылары иля мяшщур идиляр.
249
Юз йагут мющрцнц ягигя гойду.
О, юз йагута бянзяр аьзы иля онун ягигя бянзяр ал додагларыны юпдц.
250
Эюрмясям адыма лайиг ишляри,
Оларам яввялки назянин пяри.
Ифритя демяк истяйир ки, яэяр о Мащанын башына мин ъцр ойун, фялакят эятирмяся, гой о Мащанын яввял эюрдцйц
кими эюзял пяри симасына мцбтяла олсун. Ифритя цчцн эюзял эялин симасында галмаг бюйцк язиййят вя ейбяъяр-
ликдир.
251
Юкцзэюзлц дейил, юкцзайагдыр.
Юкцзэюзлц - классик ядябиййатда ъейранэюзлц мяфщумуна бярабярдир, чцнки юкцз эюзляри ири вя эюзял олур.
252
Ейван дедикляри дюнмцш бухара.
Яслиндя бухар дейил, Бухарыстан йазылмышдыр, цфунятли бухар галхан йер демякдир.
253
Чохлары сябятдя мющря эяздиляр,
Илан олдуьуну бахыб сездиляр.
Гядим тясяввцря эюря, иланын башында йерляшмиш бир мющря вардыр ки, ян йахшы падзящрдир вя илан вураны онунла
саьалдырлар.