725
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
рулмамыш нахыша бянзяр пак дилбярдирляр.
270
Щяр хязня цстцндя бир яждяр йатмыш,
Нарынъ турунъ олуб, камала чатмыш.
Онларын яждаща кими йоьун вя гыврым щюрцкляри онларын хязиняляринин цстцня - бакиря йерляриня салланмышды.
Рявайятя эюря, яждаща щямишя хязиня цстцндя йатар.
Яввялляр нарынъа бянзяр мямяляри ися бюйцйцб турунъ бойда олмушду.
271
Эюрдц нар мямяляр, алма тяк чяня,
Адлары йазылмыш бузлар цстцня.
Икинъи сятир зярби - мясялдир. Бир шейи буза йазыб эцня гоймаг - хам хяйал бяслямяк демякдир. Йяни о эюзял-
лярин алмайа бянзяр чянялярини юпмяк арзусу хам хяйал иди.
272
Пярдя эюзялляри эялдиляр, сярин
Бир щовуз эюрдцляр дяриндян-дярин.
Пярдя эюзялляри - евдя пярдя архасында бюйцмцш вя щеч кимсянин цзцнц эюрмямиш вя щеч кимся дя онларын
цзцнц эюрмямиш бакиря эюзялляр. Икинъи мисра орижиналда белядир: “Бир щовуз эюрдцляр айлы, балыглы”. Эеъя ай ишыг
сачаркян балыглар гачыб эизлянярляр, одур ки, бурада ай дейяндя эюзяллярин щовузда якс олунан айа бянзяр
цзляриня ишаря едилир.
273
Мурад эцмцшцнц суйа салдылар.
Йяни ещтираслы кишиляр тяряфиндян арзу едилян юз эцмцшябянзяр аь бядянляриня эюзялляр су чилядиляр.
274
Ай балыгла гоша суда эязирди.
Айа бянзяр эюзялляр балыгларла бир йердя щовузда цзмяйя башладылар.
275
Дямири эцмцшдцр, эцмцшц зярдир.
Зярби - мясялдир, тягрибян дошаб алмышдыг, бал чыхды мисалына мцвафигдир.
276
Гара сямур иля гаранлыг эеъя
Буртас пярдясини юртдц эизлиъя.
Буртас - рус дцзянэащларында йашайан мяшщур тцрк гябиляляриндян бири олмушдур. Онлар ясасян овчулуг вя
щейвандарлыгла мяшьул олмушлар. Низаминин вахтында хязи Азярбайъан базарларына ясасян буртаслар вя руслар
эятирярмишляр. Буртасларын йорьанлары парлаг аь гагум вя дяля дярисиндян олдуьу цчун эцндцзцн ишыьыны шаир
онунла мцгайися едир.
277
Эцняшин бир мыхлы гылынъы сюндц,
Мин мыхлы зирещя эеъя бцрцндц.
Эцняшин бир дястяли гылынъы - шцасы итяндян сонра эеъянин зирещи, йяни эюй мин мыхла, йяни улдузла долду.
278
Хаъянин гызышды йедди яндамы.
Йедди яндам - баш, синя, ики ял, ики айаг вя гарын нязярдя тутулур.
279
Ачмышды сцсяни хейри тяк чичяк.
Онун сцсяни - аь сифяти хейри эцлц кими саралмышды.
280
Самани халыда йасямянди сан.
Саманиляр - Орта Асийада, Хорасанда вя Иранын бир щиссясиндя щюкмранлыг етмиш (874-999) щюкмдарлар сцлаляси.
Онларын сарайларындакы халча вя эябяляр юз нахыш вя гейри-ади эюзялликляри иля мяшщур иди. Баьдакы эцлзары шаир
саманилярин щямин мяшщур халчаларына бянзятмишдир.
281
Мющтясиб - шяриятин ганунларынын щяйата кечирилмясиня нязарят едян мямур.
282
Ичди о шейдян ки, сайылыр щалал.
Хаъя зцлал суйа бянзяр пак, шяффаф нишанлы тапды, кябинини кясдириб юзцня щалал арвад едяндян сонра ону щалал
су кими ичди.
283
Мцштярийля Зцщял говушан заман
Эцняш дахил олду Щямяля Щутдан.
Мцштяри вя Зцщял тяслисдя - цчбуъагда оланда, сяййаря вя улдузларын шащы олан Эцняш Щут бцръцндян (22 феврал
- 22
март) Щямял бцръцня (22 март - 22 апрел) йолланды, йяни бащар фясли эялди, от вя биткиляр дирилик суйу ичмиш
щямишяъаван, йашыл палтарда эязян юлмяз Хызыр кими йашыллашыб ъаванлашдылар.
284
Йер мцшк иля долду, уд эейди щяр йан,
Нафя сатан кцляк олду мцшк алан.
Уд - адятян Щиндистандан эятирилян ятирли торпаг рянэли язвай.
Бейтин мянасы: Уд рянэли ятир сачан торпаг мцшкля долуб, адятян мцшк сачан, ятир сатан йел, нясим инди
торпагдан мцшк вя уд алырды.
285
Силинди айнадан Эцняшин пасы.