737
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Марал буйнузундан гайрылмыш йай вя йабаны ешшяк эюнцндян щазырланмыш киришля еля дцзэцн ох атыла биляр ки,
гарышганын башыны айаьына тикяр.
106
Эюйлярин Щаруну кешик чякяряк,
Белиня асмышды сайсыз гызыл зянэ.
Эюй Щаруну вя йа щиндусу - эеъя гаровулчусу Зцщял улдузудур ки, йеддинъи фялякдя олур. Динляр тарихиня эюря,
йящудилярин пейьямбяри Муса, гардашы Щаруна гаровулчулуг вязифясини тапшырмышды. Щарун гуршаьынын вя пал-
тарынын дюврясиня гызыл зынгыровлар асмышды. Гаровулчу мянасында ишлянян Щарун сюзц бурадан алынмышдыр.
107
Ордунун чякиси елядикъя мейл,
Бу эюздян о эюзя ахыдырды сел.
Низами бурада бир-бириня гаршы дуран ики ордуну эюзляри поладдан щазырланмыш бир тярязинин бир-бирини дартан ики
эюзцня бянзядир. Бейтин мянасы: поладдан силащлар дашыйан ики гуцввятли орду ики тярязи башы кими бир-бири иля
вурушурду. Бу эюздян о эюзя ган сел кими ахырды.
108
Зянъинин гялбиня чюкмцшдц горху:
Биз ипяк санырдыг, ъод палазмыш бу...”
Йяни биз яввял зянн едирдик ки, Искяндяр йумшаг вя ядалятлидир. Инди эюрцрцк ки, о, чох залым вя адамйейяндир.
109
Щяр филин белиня тахт гойулмуш аъ,
Цстцндя бир зянъи, башында бир таъ.
Йяни филляр цстцндя аь ширмайы йящярлярдя зянъиля отурмушдулар. Онларын башларында гыврым сачлары мцшкдян таъа
бянзяйирди.
110
Фцлярин йанынъа эедян пийада
Щяр йердя йцз фили салырды бяндя.
Бурада Низами шащмат ойунунун эедишляриндян истифадя едир. Шащматда пийада филин йолуну кяся билир.
111
Ъошарсам атындан саларам Нили,
Бу рцхцм пийада бурахар фили.
Йяни мяним нярям Нил чайынын сясини батырар. Мяним щейбятим фили дящшятя эятиряр.
112
Ряъязи битинъя тярпянди думан,
Хязнядя гыврылды санки бир илан.
Ряъяз - вурушанларын мцбаризяйя эирмяздян габаг йцксяк тонла охудуглары шеирдир. Иран мифолоэийасына эюря,
хязиняни илан мцщафизя едир.
Йяни илан хязиня сювдасы иля гыврылан кими, о да галибиййят арзусу иля гыврылды.
113
Кямянди тамьаълы гашына бянзяр,
Чачларын гурдуьу йай кими чянбяр.
Тамьаъ - Тцркцстан шящярляриндян бири, Чач ися индики Дашкяндин йериндя бир шящяр олмушдур. Тамьаълыларда
гашларыны каман кими дцзялтмяк адят иди. Чачлылар да йахшы каман гайырмагла мяшщур олмушлар.
114
Мян яряб щушлу бир Рум сярвярийям,
Зянъи юлдцрян бир сцбщцн нурийям.
Ярябляр айыглыглары иля сечилярдиляр. Зянъи гаралыьындан эеъяйя бянзядилир. Румлу да сцбщ кими аь олур. Йяни сцбщ
эеъянин гаранлыьыны боьан кими мян дя зянъи юлдцряням.
115
Фил кяскин голумдан бир гылынъ йеся,
Филбан Нил кцпцня атар ялбяся.
Йяни филя бир зярбя вурсам, филин сащиби матям палтары эейяр. Нил кцпц - сцрмяйи бойаг кцпц демякдир.
116
Поладын ачдыьы дярин йарадан,
Галмады абинус аьаъында ъан.
Абинус аьаъы - Щиндистанда битян сярт вя гара бир аьаъдыр; бурада ися зянъинин вцъуду демякдир. Йяни бир зярбя
иля зянъи мящв олду.
117
О гара булуда гызды щюкмцран,
Чякди аь нящянэи гара гынындан.
Гара булуд - зянъи, аь нящянэ - гылынъ демякдир.
118
Зянъиляр эеъяйди, румлулар чыраг,
Румлулар гарьанын эюзцйдц анъаг.
Йяни зянъилярин гошуну эеъя кими гара, румлуларын гошуну ися чыраг кими (аь) иди; йахуд зянъиляр гарьа кими
гара, румлулар гарьанын эюзц кими аь идиляр. Бурада щямчинин зянъи гошунларын чохлуьу вя румлу гошунларын
азлыьы да ифадя едилмишдир.
119
Ягигляр шявядян галамыш оъаг,