743
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
дюрд дивар арасында эюзлярини гапайыб, йухуйа далды.
189
Эцняшин ялиндя бир нарынъ варды,
Фяляк нарынъынын башыны йарды.
Нарынъ - Эцняш, Эцняш кцряси. Йяни Эцняш чыхды, цфцгц ган рянэли шяфягля бойады.
190
Лаъивярдя шянъярф вурунъа дювран
Самур сары тцлкц доьду о заман.
Йяни шяфяг кечиб, щавалар гаты мавийя чаланда гара эеъядян сары ай доьулду.
191
Няьмяйя башлади пярицзлцляр,
Эцняш мещреэанда даща хош эяляр.
Мещреэан - мещр иранлыларин гядим тягвими цзря айлардан бири, пайызын биринъи айыдыр. Мещреэан щямин айын он
алтынъы эцнцдцр ки, фарслар бу эцнц бюйцк байрам едярляр; пайызда эеъя вя эцндцзцн бярабяр олмасы.
192
Эюй сойуг, Эцняшин хеймяси оъаг,
Йер гуру, Ъямшидин йастыьы йумшаг.
Йяни щаванын сойуглуьундан йер буз баьламышды, гуру иди. Лакин Искяндярин сяхавяти вя Ъямшид кими уъалыьы
иля сойуг гышда чадыр исти, йастыг йумшаг олмушду.
193
Эцняш Дялв бцръцндян чыхды гыраьа,
Эирди Щут бцръцня балыг тутмаьа.
Улдузшцнаслыгда Дялв бцръц Эцняшин “ев”ляриндян бири сайылыр. Эцняш бу бцръя йанвар айында эирир. Щут, йяни
Балыг вя йа Су бцръцня ися Эцняш феврал айында эирир. Йяни бу мяълис дцзялян заманда ил йанвардан феврала
кечирди.
194
Бузламыш ъейранын кабаблыг буду,
Суларын баьрына щей дуз вурурду.
Йяни ъейранлар гышын бярк сойуьундан донуб юлмцш, буз баьламыш вя суйун баьры онларын щалына йанмышды.
Демяк, ъейранлар одда дейил, суда кабаб олмушду.
195
Булудлар о гядяр сых кафур сачмыш.
Чинарын голлары аь чичяк ачмыш.
Бурада кафур сюзц гар мянасында ишлянмишдир. Йяни чинарын будаглары гардан аь чичяк ачмышды.
196
Йа гоъа инсафсыз, рящмсиз мяъус
Ямр етмиш щябяши гарят етсин рус.
Йени од йандыран гоъа атяшпяряст щябяшин гаранлыьыны - кюмцрц русун гырмызылыьына - ода гарят етдирди.
197
Муь арпа йериня якмиш ярьяван,
Бянювшя дцшцрмцш бичдийи заман.
Йяни муь (атяшпяряст) арпа явязиня ярьяван якмиш вя бянювшя рянэиндя эцл бичилмишдир. Аьаъын йанмасына
ишаря олунур.
198
Катибин далындан эюйярмиш гялям,
Бармаьында мцшкин гялямляр мющкям.
Бурада катиб мангал, онун бармагларында тутдуьу мангалын ичиндя олан гара кюмцр лцляляри мянасында ишлян-
мишдир.
199
Рейщанла бязянмиш сахсы эцлдандыр,
Анъаг бу, мешядян чыхан рейщандыр.
Сахсы эцлдан - бурада сахсыдан гайрылмыш мангал, онун рейщан эцлляри дя мангалын ичиндяки одлардыр. Мешядян
чыхан рейщан - кюмцрдян ямяля эялян одлар демякдир.
200
Ей саги, гырмызы сцддян вер ки щяр
Ъивяйя якс ется, она ъан веряр.
Вер мяня, дюнмцшдур ганым ъивяйя,
Сюз дцзцм дырнагдан кечян риштяйя.
Дырнагдан кечян риштя - зяриф кечи тцкцндян вя йа йундан ялдя яйрилмиш ипликдир ки, бу, баш бармаьын узадылмыш
дырнаьындан кечирилиб яйирилир. Беля иплик ъящря иплийиндян даща инъя вя саф олур. Мятнин мянасы: “Ей саги, о гырмы-
зы сцд олан шярабдан мяня вер ки, сарылыг хястялийиня тутуланлар ону ъивя кими ичяркян рянэляри ган кими гызарыр.
Мян бу саат гямдян гана дюнмцш титряйян ъивяйя бянзяйирям, дярдими сюзцн дырнагдан кечян инъя вя саф
иплийиня дцзцрям”.
201
Еля ки Искяндяр чадыры гурду,
Гулдурлар чадыры йухары вурду.
Йяни гулдурлар баш галдырыб, она итаятсизлик етдиляр.