744
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
202
Сцрмядян Эцняш мил чякди эюзцня,
Батды бир ал эювщяр Нил дянизиня.
Бурада Эцняш эюзя бянзядилир. Йяни эюйцн эюзц олан Эцняш эеъянин сцрмясиндян чякди, юзцнц онун гаран-
лыьы иля эизлятди, эюйцн мави дянизиня батыб эетди - Эцняш батды, эеъя дцшдц.
203
Онда чюл халгынын ахынларындан
Ращатлыг ичиндя динъяляр хязран.
Хязран - йяни хязярлиляр. Хязяр дянизинин шимал-гярбиндя вя Волга чайынын щяр ики сащилиндя йерляшян тцрк гяби-
ляляриндян бири олмушдур.
204
Эцндцз гарьа рянэли гара эеъядян,
Чыхмыш Зянэибардан кафур кими шян.
Бурада аьлыг мянасыны верян кафур Зянэибарда вя Щябяшистанда истещсал едилир. Йяни сящяр ачылмышды.
205
Йашыл донлу товуз щумай гушундан
Аь парлаг сцмцйц гапдыьы заман...
Йашыл донлу товуз - эюй, сяма; щумай гушу - Эцняш; аь парлаг сцмцк - сцбщ, сящяр демякдир. Йяни эюй Эц-
няшдян сцбщц алды, - сящяр ачылды.
206
Няфсинин аьаъы йамйашыл дурур,
Башыны бурмадан, башыны сян бур!
Йяни щявяс вя ещтирас сянин гапында дурмушдур. О сяня галиб эялмядян сян она галиб эял - няфсини юлдцр.
207
Инди ки, зяфяран йемядян шадсан,
Йемя зяфяраны, юлярсян, инан!
Зяфяран йемяк, дейиляня эюря, адамы эцлмяйя сювг едир. Бурада зяфяран бу ъящятдян шярабла мцгайися едилир
вя зяфяран сюзц алтында шяраб нязярдя тутулур. Йяни яэяр шяраб ичмядян шадсан, кефин йахшыдырса, онда шяраб
ичмя, чцнки сярхошлугдан вя лцзумсуз йеря чох эцлмякдян мящв ола билярсян.
208
О ъейран отаран чобанлар беля
Чомаьын йериня ох алмыш яля.
Йяни чобанлар да чобанлыг аьаъыны атыб, ялляриня силащ алмышлар, йолларындан азмышлар.
209
Кичикдян ян бюйцк бир фитня доьур,
Щяр гурдун сцмцйц айаьа охдур.
Дейирляр, гурд топуьунун сцмцйц зящярли олур. Бейтин мянасы: хырда бир шейдян чох вахт бюйцк бир зийан баш
веря биляр. Гурд топуьунун бир сцмцк гырынтысы айаьа батса, бир охун башы гядяр йара салыб язаб веряр.
210
Бянзяр о дастана бу таъ, тахт, орду,
Щиндудан сярвяти чалар бир щинду”.
Йяни мяним бу тахт-таъа малик олмаьыны “Бир щинд оьрусунун палтарыны башга бир щинд оьрусунун оьурламасы”
щекайясиня бянзяр.
211
Юнцня чыхаркян бир атяшкядя
Ондан буз йаратды атяшпярястя.
Йяни бцтцн атяшкядяляри даьыдыб хараба гойду.
212
Орада бир бащар варды гялб ачан,
Эцллярин димаьы аъыйды ондан.
Бурада бащар - атяшкядя мянасындадыр. Йяни орада бир атяшкядя варды ки, гызыл эцл онун рянэиня пахыллыг етдийиндян
аъы олмушду. Гызылэцлцн дады аъы олур.
213
Щурини ъяннятдян атды дишары,
Говду ъящяннямя дост оланлары.
Йяни щуриляр йашайан ъянняти щурисиз гойуб, щурилярини даьытды, ъящянням ящли оланлары да ъящяннямдян говду.
Бурада ъяннят - атяшкядя, щури - од, ъящяннямя дост оланлар - муьлардыр.
214
Саги, вер яринмиш о саф гызылдан,
Гырмызы кцкцрдц одур доьуран.
Гырмызы кцкцрд - яски кимйаэярлярин фикринъя, еля бир маддядир ки, щяр щансы маддяйя вурулса гызыла чевиряр.
215
Мяня вер, дярмантяк тутийа едим,
Мисими онунла кимийа едим.
О иксири мяня вер ки, мис вцъудуму онунла гызыла дюндярим.
216
Улдузу она йар олдуьу эцндя.
Йяни бяхти ачылдыьы, хошбяхт олдуьу заман.
217
Уъа фил башына кямянд атым мян,