756
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Бейтин мянасы: парлаг цзц Айын ишыьынын йолуну баьламышды вя онун эюзяллийиня шащлар мат (щейран) галмышдылар.
95
Ширин”ин щалвасын гуртаранда мян,
Бир щалвачаланым эетди евимдян.
Ширин” - “Хосров вя Ширин” ясяри, щалвачаланым - арвадым мянасындадыр. Бейтин мянасы: “Хосров вя Ширин” яся-
рими йазыб битирдикдя, юз Шириними Афагымы итирдим.
96
Лейли” хязнясиня чякяркян щасар,
Орда да бир Эювщяр ейлядим нисар.
Бу тойу чатдырыб мян нящайятя,
Тязя бир эялин дя вердим ъяннятя.
Лейли вя Мяънун” ясярини йазыб сона чатдыранда да икинъи арвадым юлдц. Низаминин икинъи арвадынын ады, бизъя,
Эювщяр олмушдур. Йухарыдакы бейтлярин икинъи мисрасындакы Эювщяр сюзц буна ишарядир вя ики мянада ишлянмишдир.
Цчцнъц вя дюрдцнъц мисралардан мялум олур ки, шаир “Игбалнамя”ни йазыб гуртаранда цчцнъц арвады да вяфат
етмишдир.
97
Нечя эюзял дярди синямдя икян,
Рум-рус дастаныны неъя йазым мян?
Рум-рус дастаны бурада “Искяндярнамя”йя ишарядир. Рум дастаны - Искяндяр Руминин дастаныны, рус дастаны ися
Искяндярин русларла бир сыра мцщарибялярини билдирир ки, бунлар “Шяряфнамя”дя тясвир едилмишдир.
98
Щамыйа мялумдур, ящли-Хорасан
Баьдадда фянд иля йашайар асан.
Аббасиляр дюврцндя, сяккизинъи ясрдя Хорасан щакимляринин (Ябу-Мцслцм Хорасанынын, Бяни-Тащир дювлятинин
баниси Тащирин вя б.) Баьдад хялифяляри иля дипломатик ялагяляриня вя хялифяляри алдатмаларына ишарядир.
99
Дарцлхилафят - хилафят мяркязи, пайтахт.
100
Йох, яэяр эюрсяниз йаланчыйам мян,
Баш мяндян, тешт иля гылынъ да сиздян.
Эюрдцнцз ки, мян сизи алдадырам, башымы тешт ичиндя кясин. (Кечмишдя мящкум оланларын башыны тешт ичиндя
кясмяк ъяза формаларындан бири олмушдур).
101
Искяндяр бир хябяр алды Йунандан:
Олуб хязиняйя Марийя илан.
Шярг яфсаняляриня эюря, эуйа щяр эизли хязиня цстцндя бир илан йашайыб ону горуйармыш.
102
Мян галхыб эизляндим дярщал бир кцнъдя,
Фикрин эащ тиканда, эащ да тцрцнъдя,
Мяним цряйимдя бир тяряфдян арвад-ушаг дярди вя юлцм горхусу, диэяр тяряфдян дя хязиня газанмаг, варлан-
маг арзусу варды.
103
Дюндцм бир мядяня о хязинядян,
Дянизтяк варландым бир эеъядя мян.
Мядяндя гиймятли дашлар, дяниздя дцрр, инъи вя с. бол олдуьу кыми, мян дя еляъя варландым.
104
Шащы сарсытмышды бу сюз, бу сющбят, о, эювщяр сатана етди мярщямят.
Эювщяр сатан ифадясиндя бу ящвалаты данышан чюрякчи нязярдя тутулур.
105
Дцз пярдядя яйри чалдыгларындан
Пярдянин далында олдулар нищан.
Доьру сюзляри инкар едиб йанлыш йол иля эетдикляри цчцн тяляф олдулар.
106
О сярв мешясиндя эюрдц ки, анъаг
Йетмиши гурайуб, бири галыб саь.
Сярв мешяси бурада алимляр мяълиси демякдир. Йяни бунларын йетмиши дя юлмцш, бир Щцрмцз саь галмышды.
107
Тяблини чалдыгъа тябилчи йейин,
Гызышды щавасы сойуг эеъянин.
Нацмид оланда о гара гарьа
Аь хоруз башлады хош дил ачмаьа.
Чыхды Рум тахтына Искяндяр еркян,
Дили од, димаьы мумду дейясян.
Тяблини чалдыгъа тябилчи: - Эцняш доьдугъа...
Гара гарьа - гаранлыг эеъя, аь хоруз - эцндцз демякдир. Икинъи бейтин биринъи мисрасынын мянасы: эеъя кечди,
сящяр ачылды, дан йери аьарды. Икинъи бейтин икинъи мисрасынын мянасы: Искяндярин дили кясярли, аьлы ися елми, фялсяфяни
мянимсямяк цчцн щяр нягши асанлыгла гябул едян мум кими йумшаг иди.