758
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
122
Дямири айнатяк парладан инсан
Пасы силмялидир юз виъданындан.
Юзэяляря тярбийя верян юзц мянян тямиз, йцксяк олмалыдыр.
123
Олмаз щяр зянъидян бир Хаъя Мцгбил.
Хаъя Мцгбил - Щцсейн Ъавид “Хяййам” пйесиндя буна Хаъя Низам дейир. Мяшщур “Сийасятнамя” китабынын
мцяллифи Низамцлмцлкдцр. Бу бир чох дилляря, о ъцмлядян Азярбайъан дилиня Рящим Султанов тяряфиндян тяръ-
цмя едилмишдир. Сялъуг падшащларындан Алп Арсланла оьлу Мяликшащын баш вязири олмушдур.
124
Гара олсан яэяр, сюйцд кими йан, Зянъинин дишини одур аьардан.
Зянъиляр дишлярини сюйцд кюмцрц иля йуйарлармыш.
125
Дирилик суйуну Зцлматда санан
Алимляр о щюкмц чыхарыб бурдан.
Ясатиря эюря, дирилик суйу Зцлматда, йяни гаранлыг дцнйададыр. Низами демяк истяйир ки, гара зянъидя ишыглы,
фярящли ращ олдуьуну эюрян алимляр дирилик суйунун гаранлыгда, Зцлматда олдуьуну дцшцнмцшляр.
Бундан о заманкы фялсяфи ягидяйя эюря, “щягигят гаранлыгдадыр” нятиъясини дя чыхармаг олар.
126
Бир идрак нурани оларса яэяр,
Бу тутгун эцнбязя галхыб йцксяляр.
Идрак ишыглы, эцълц оларса, ялчатмаз эюйляри дя дярк едя биляр.
127
Эцняшин нуруна йедякчи ол сян,
Сяни тярк ется дя дцшмя цмиддян. Эцняшин нуру - щягигят, доьрулуг.
Йяни сян щямишя щягигятдян, доьрулугдан йапыш. О сяни бир мцддят тярк ется дя, цмидсиз олма. Бурада Низа-
ми щягигят вя мярифят эцняшини кяъавядя эедян бир эюзяля бянзядир.
128
Инди сян бир дцшцн, ня дярэащдасан,
юр неъя, щансы бир сейрянэащдасан?
Низами Сократын дили иля падшащын сарайыны елм вя мярифят рцтбяси иля мцгайися едир вя елми, мярифяти даща йцк-
сяк тутур.
129
Билик айиниля Искяндяр йеня
Чыхды юз мющтяшям шащлыг тяхтиня.
Билик айини ифадясиндя Искяндярин тяшкил етдийи елми мяълисляр нязярдя тутулур.
130
Ешитъяк буйурду она Искяндяр
Ки, муьи Эцняшя тез йетирсинляр.
Муь - атяшпярястя, Эцняш - шаща ишарядир.
131
Ядябля, ярканла о муь ейилди,
Атяшин юнцня тязимля эялди.
Атяш сюзцндя Искяндяр нязярдя тутулур. Мялумдур ки, атяшпярястляр - муьлар ода ситайиш едирляр.
132
Нювбя о щиндлийя йетишян вахтда
Тязя эцл ачылды кющня будагда.
Тязя эцл - ешидилмямиш дяйярли сюзляр демякдир, кющня будаг - гоъа щиндли алимдир.
133
Нурдан бязяк вурду фяляк баьына,
Дцрдян сырьа асды йер гулаьына.
Онун сюйлядийи сюзляр каинатын сирлярини ишыгландыран, изащ едян вя дцнйанын, инсанларын гулаьына сырьа олаъаг
гядяр дяйярли, мяналы сюзляр иди.
134
Пярваня зцлмятдя йанан чыраьа
Учантяк эялмишям мян дя бу баьа.
Йанан чыраг - Искяндяр, бу баь - Искяндярин сарайы мянасында ишлянмишдир. Йяни мян Искяндярин йанына вя онун
сарайына бюйцк мящяббятля эялмишям.
135
Юзц эизлиндядир, нишаны ашкар?
Нишан - дцнйа, алям демякдир. Йяни Йарадан юзц эюрцнмцр, лакин йаратдыьы алям эюз габаьындадыр.
136
Аллащы хяйалда олмаз ахтармаг,
Хяйалдан доьан шей дивлярдир анъаг.
Хяйал йалныз йарадылмыш шейляри тясяввцр едя биляр, Йараданы тясяввцр едя билмяз.
137
Щаггы танымагчын бясдир бир нишаты,
Бура йетишдинми, даща дур, дайан!
Щаггын варлыьына дялил олан бир нишандан - бу эюрдцйцмцз алямдян о йана эетмяйяк, бу мадди алямдян
башга шей ахтармайаг.