759
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
138
Бу йердян, бу эюйдян кянар чыхма сян,
Йохса сяриштяни лап итирярсян.
Бу эюрдцйцмцз каинатдан башга бир алям ахтармаг фикриня дцшсяк, доьру йолдан чыхарыг, сящв едярик.
139
Бизя йедди щцдуд чякмишдир фяляк,
Онлардан кянара чыхмайаг эяряк.
Йедди щцдуд сюзцндя сещирбазларын дювряляриня чякдикляри тилсимли хятляр нязярдя тутулур.
Бейтин мянасы: инсан бу дцнйада йедди тилсим ичиндя йашайан кимидир, бу алямдян кянара чыхмаьа, бу алям-
дян башга бир алям ахтармаьа чалышмамалыдыр.
140
Гылынъ, тешт эюзляйир кянар чыханы.
Ким бу алямдян кянара чыхмаг истяся (Аллащы ахтармаг фикриня дцшся) ону юлцм эюзляйир.
141
Бу уъа бариэащ - уъа бир щасар,
Ичиндя ясирдир бцтцн хяйаллар.
Уъа бариэащ вя уъа щасар - мадди алям, каинат демякдир. Йяни бцтцн бизим фикирляримиз, хяйалларымыз ичиндя
йашадыьымыз бу варлыгла щцдудланмышдыр.
142
Йухуда эюрдцйцн ъанлы, йа ъансыз
Сянин юз шамынын одудур йалныз.
Йухуда эюрдцклярин фювгяладя бир шей дейил, онлар сянин юз фикир-хяйалынын мящсулудур.
143
Эювщяри алмазла дешяряк деди...
Йяни сюзлярини алмаз кими кяскин вя парлаг мяналарла бирляшдириб данышмаьа башлады.
144
Румипяряст щиндли доймаг билмяди, Юз щинд гылынъыны чякяряк деди.
Румипяряст - йяни Йунандан, Румдан (бурада ися румлу Искяндярдян) хошу эялян демякдир. Щинд гылынъыны
чякяряк - йяни гылынъ кими кяскин дили иля данышмаьа башлайараг...
145
Щиндли бу шярабдан мяст олуб галды...
Бурада шяраб Искяндярин сюзляри демякдир. Йяни: Искяндярин дедикляри щиндлини щейран етди.
146
Бу кцпдя олан рянэ йалныз биръядир.
Бу кцпдя - бу дцнйада демякдир. Мисранын мянасы: бу дцнйа цчцн бцтцн инсанлар бярабярдир.
147
Рцщулгцдцс - Искяндяр нязярдя тутулур.
148
Гой ачсын бу сирри аьлын ачары:
Неъя чичяк ачмыш йерин бащары?
Инсан юйрянмяли, билмялидир ки, бу дцнйа неъя йаранмышдыр.
149
Падишащ беляъя дцрляр сачды,
Баьлы хязинянин аьзыны ачды.
Искяндяр юз мяналы сюзляри иля мцбащися ачды вя философлар сющбятя башладылар.
150
Бунлар андырырды мцшкц, кафуру,
Йарысы майеди, йарысы гуру.
Кафурун тябиятиндяки нямлик вя мцшкцн тябиятиндяки гурулуг, ейни заманда, кафурун аьлыьы иля - йер, торпаг
нязярдя тутулур.
151
Щцрмцз дя ял атды гыфыла сан,
Зянъири чейняди яглин ачары.
Бящс олунан мювзу барядя фикир демяк нювбяси Щцрмцзя чатанда о да мясяляни юз анладыьы кими дяриндян
изащ етмяйя башлады.
152
Майедян доьурмаг - йаратмаг дейил,
Кяндхуда башгадыр, худа башга, бил!
Бир кяс ки, ягл она ад вериб: Гадир,
Юзц билдийини юзц хялг едир.
Щазыр бир маддядян - майедян бир шей йаратмаг гцдрят, аллащлыг дейилдир. Шярт одур ки, йохдан, щеч недян бир
шей йарадасан; аллащлыг будур. Бу гцдрятя анъаг Аллащ маликдир.
153
Бу зидд гцввяляри бир йеря гатды,
Аьыллы, щцнярли инсан йаратды.
Зидд гцввяляр - бир-бириня зидд кейфиййятляря малик олан дюрд цнсцр (су, од, торпаг, щава) демякдир.
Йяни Аллащ инсаны бу дюрд зиддиййятли маддядян йаратды.
154
Щяр ъамы айрыъа алыб нуш етди.
Искяндяр бящсдя иштирак едян щяр философун сюзляриня айры-айры, диггятля гулаг асды.
155
Низами, бу гапы ачар эютцрмяз,