760
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
Илк нягш баьлананда эюрмяйиб щеч кяс.
Низами, каинатын - варлыьын бу ясрарына аьыл чатмаз, йарадылышын башланьыъыны щеч кяс эюрмямишдир, язял нягшини
охумаг мцмкцн дейил.
156
Бу эизли сюзляри, фикирляри сян
Нечин лал дилляря иснад едирсян?
Лал дилляр - юзц юлцб эетмиш философлара ишарядир.
157
Йемя чюряйини йад сцфрялярдя,
Юз сцфрян цстцня эял чякмя пярдя.
Лал дилляр ифадясиндя олдуьу кими бурада да эуйа Хызыр Низамийя юз сюзлярини юлцб эетмиш философлара иснад ет-
мямяйи сюйляйир.
158
Мярщямят умарлар гара торпагдан,
Торпагдан йахшыдыр анъаг саь инсан.
Низами юз дюврцндяки щакимлярин ясл елмя гиймят вермядикляриндян вя юлцляри дирилярдян цстцн тутдугларындан
шикайятлянир, дириляри даща чох севмяк лазым эялдийини сюйляйир.
159
Щоггабаз торпагда сещирбазлыг вар,
Щям мющря оьурлар, щям дя ойнадар.
Бурада вя бундан ашаьыдакы мисраларда Низами торпаьын сещрбазлыьыны, йяни онун юлц бядянляри гуру хязялляри
удуб, тякрар ъанлы щейванлар, йашыл отлар, нябатат шяклиндя мейдана чыхартдыьыны сюйляйир.
160
Истяди чалышыб сирляри юртян
Йедди гат сцрмяни силсин тамамян.
Искяндяр каинатын сирлярини кяшф етмяйя чалышды, щягигяти юртян йедди гат сцрмя рянэли, думанлы эюй пярдялярини
ачыб ахтардыьыны тапмаг истяди.
161
Гярбдя бир тайфа вар, юзц кючяри,
Насикдир адлары, йохдур динляри.
Шяргдя бир тайфа вар, хислятдя мяляк,
Онлара лайигдир Мянсяк ад вермяк.
Насик - цмуми мянасында абид, защид, Аллаща ибадят едян, хцсуси мянада ися мифик бир тайфадыр ки, эуйа Гярбдя
щеч бир диня баьланмайараг вя щеч бир ибадятэаща малик олмайараг чюллярдя йашамышдыр.
Мянсяк - ибадят йери, дини айинлярин иъра олундуьу йер. Бурада ися ибадят вя пярястиш олунмаьа лайиг, мяляк
хислятли тайфа мянасында ишлянмишдир.
162
Насикдян Мянсякя чяк гошунлары,
Кеч сонра Щабилдян Габиля сан.
Ордуну гярбдян шяргя чяк, сонра да ъянубдан шимала тяряф апар.
Габил вя Щабил - дини яфсаняляря эюря Адямин оьланларыдырлар. Эуйа гысганълыг вя пахыллыг нятиъясиндя Габил
Щабили юлдцрмцш, сонра пешман олмушдур. Бу дцнйада инсанын илк ъинайяти щесаб едилир.
Шярг ясатириндя эуйа Щабилин нясли ъянубда, Габилин нясли ися шималда имиш.
163
Ишыг бяхш едерсян сян дя о шяхся.
Сян дя о адама ядалят эюстяриб йахшылыг едярсян.
164
Сян дя гаранлыгдан бир пай вер она.
Сян дя о адама зцлм еля, ъяза вер, йаманлыг ет.
165
Аллащ тяряфиндян эялмиш мцкяммял
О “Сифри-язям”дян башга цч эюзял
Нясищятнамя дя кечирди яля...
Сифр - китаб; “Сифри-язям” - Тювратын беш ъилдиндян бюйцйц. Цч нясищятнамя Ярястунун, Яфлатунун вя Сократын
Нясищятнамя”ляри. Искяндяр “Сифри-язям”дян вя бу нясищятнамялярдян юз ишляриндя рящбярлик эюстярян ясярляр
кими истифадя едярмиш.
166
О, бир эцн чыхараг юз аъ тахтиня...
Аъ тяхтиня - фил сцмцйцндян гайрылмыш тяхтя.
167
Мядяндян эювщярляр чыхармаг цчцты...
Аьыллы фикирляр, эюзял тядбирляр сюйлямяк цчцн.
168
Дилтяк итиляйиб гялями, йеня
Гамышдан генд сяпди каьыз цстцня.
Гамышдан гянд сяпди - йяни гамыш гялямля гиймятли, ширин сюзляр йазды. Бурада ейни заманда шякяр гамышына
ишаря едилир.