766
ИСKЯНДЯРНАМЯ
YEDDИ GЮZЯL
LE LИ VЯ MЯCNUN
ХОСРОВ ВЯ ШИРИН
СИРЛЯР ХЯЗИНЯСИ
ХЯМС
245
Шябдизим сычрады чайдан о тайа,
Мяндян салам олсун доста, ашнайа.
Йяни юмрцм битди, достлара ялвида!
246
Эеъя юз тяхтини йцкляди филя,
Йер салды донуну эюйляряк ниля.
Фил - зцлмят мянасыны верир.
Биринъи мисранын мянасы: эеъя тамамиля гаранлыглашды. Нил - Щиндистанда вя Йямяндя битян бир биткидян ялдя
едилян тцнд мави бойадыр. Икинъи мисранын мянасы: дцнйа Искяндярин юлцмц иля матямя батды.
247
Зянябин аьзындан алараг зящяр, Айын боьазына ону тюкдцляр.
Зяняб - гуйруглу улдуз.
Астролоэийайа эюря, Ай Зяняб цгдясиндя уьурсузлуьа дцчардыр. Буна эюря Зяняб цгдяси айын боьазында
зящярдир.
Бейтин мянасы: ай Зяняб нюгтясиня чатанда артыг эюзя эюрцнмцр, батыр.
248
Чатды Эуди даьа сяха дальасы
Ъуди - Месопотамийада йцксяк бир даьын адыдыр.
249
Ипяк карханасы бил бу дцнйаны,
Бир йаны судурса, оддур бир йаны.
Ипяк карханасында барама гозасыны оъаг цстцндяки суда щялл едиб ипяк гайырырлар. Мянасы: дцнйа од иля су
арасындадыр, зиддиййятлярля долудур. Юртдц гара ганад Руму сярасяр, Бцрцдц юлкяни санки зянъиляр.
250
Ядябиййатда мяъази мянада рум - аь, зянэ вя зянъи - гара демякдир. Бейтин мянасы: Искяндярин юлцмц
мцнасибятиля бцтцн мямлякят йаса батды. Санки гара аьа щцъум еляди, аь адамлар гара эейинди.
251
Бахдыгъа оьлунун бу мяктубуна,
Тумартяк гыврылыб ачылды ана.
Тумар - гядим заманларда бурулуб баьланан мяктуб вя цмумиййятля, йазылы узун каьызлардыр.
Бейтин мянасы: Искяндярин анасы оьлунун сон мяктубуну охуйаркян изтирабдан тумар кими ачылыб бцкцлдц.
252
“
Ъащанмядхял - Ярястунун ясяринин адыдыр.
253
Хатиръям олмайын, - дейирям ки, мян
Гара зынгыровлу йедди щиндлидян.
Гядимдя шащлар щиндлилярдян эеъя дамда зынгыровлу кешикчи гойарлармыш.
Бурада Низами фяляйин йедди дамында (эюй тябягяляриндя) Эцняш системини тяшкил едян йедди улдузу йедди
щиндлийя бянзядир. Мянасы: талейин уьурлу олмасына бел баьламайын.
254
Пярэары нягшядян цзцлду бу дям
Онун да юмрцня чякилди гялям.
Пярэар сюзц бурада дил, нягшя - дилдян чыхан сюзляр мянасында ишлянмишдир.
Бейтин мянасы: Фярфурийус сюзлярини дейиб гуртаранда онун да юмрц тамам олду.
255
“
Рамиши-ъан” - Иран классик мусиги щаваларындан бирисинин ады.
256
Одур йедди улдуз сирини ачан,
Одур сяккизинъи гярана султан.
Гяран - мин ил демякдир. Сяккизинъи гяран - сяккизинъи миниллик. Кющня тарихчиляр тарихи Адямдян башлайырды-
лар. Низаминин дюврцндя эуйа Адямин ъяннятдян йеря атылмасындан сяккиз мин ил кечирмиш. Низами бурада
“
Игбалнамя”ни итщаф етдийи Иззяддин Мясудит тяриф едиб дейир ки, Эцняш системинин йедди улдузунун сиррини билян
вя сяккизинъи миниллийин шащы олан одур.
257
Дярйамдан ики дцрр олубдур яйан.
Ики дцрр сюзляри иля “Игбалнамя” поемасы вя Низаминин оьлу Мящяммяд нязярдя тутулур.
258
Мцгбил, Игбал адлы ики щиндли гул
Эюндярдим щцзура, олайды мягбул.
Игбал - “Игбалнамя” ясяриня, Мцгбил - Низаминин оьлу Мящяммядя ишарядир. Ейни заманда игбал - бяхт, мцгбил
-
хошбяхт демякдир. Лакин мцгбил сюзц щям дя гул мянасында ишлянир. Беляликля, бурада “Игбалнамя”нин
Мящяммяд васитяси иля шаща эюндярилмяси ифадя олунур.
259
Гызыны мещрля кючцряр ана,
Гардаш дуваг салар онун башына.
Гыз - “Игбалнамя”ни, гардаш ися - ясяри шаща апаран Мящяммяди билдирир.
Йяни ана гызыны тямиз, бакиря олараг кючцрцр вя беля гызын да дуваьыны юзэяляр йох, мящз гардашы башына салдыьы
кими, мян дя ясярими башгасы иля йох, юз оьлумла йоллайырам.