143
və ərzaq ehtiyatı ələ keçirmişdilər. Bundan əlavə, Amazaspın dəstəsi
tərəfindən Quba şəhərində İbrahim bəy Şıxlarskiyə, Məşədi Əli Hüsey-
nova, Oruc Əli Əhmədova, Bəkir Mehralıyevə, Səttar Məmmədyarova,
Hidayət Əmirbəyova, Qafar Orucova, Əli bəy Zizikskiyə, Rəcəb Oru-
cova, Yusif bəy Abusalambəyova, İsgəndər Abdullayevə və digərlərinə
məxsus olan yüz beş ev və tikili yandırılmışdır. Həmçinin müsəlman
müəssisələrinin yerləşdiyi evlər də yandırılmışdır. Zərərçəkənlərə
yanğınlardan yüz milyon rubl məbləğində ziyan vurulmuşdur.
Amazaspın dəstəsi Quba şəhərinə gələnədək dəmir yolunun hər
iki tərəfində yolboyu yerləşmiş müsəlman kəndlərinə basqın etmiş,
onları yandırmış, dağıtmış, əmlakını qarət etmiş, qaçmağa macal
tapmamış sakinləri, qadın və uşaqlara rəhm etmədən, qətlə yetirmişlər.
Belə hallar da olmuşdur ki, əhali öz itaətkarlıqlarını bildirmək
üçün ermənilərə ağ bayraqlı elçilər göndərmişlər, lakin ermənilər
onlarla hətta danışığa da getmir, elçiləri güllələyir, onları göndərən
kəndləri isə darmadağın edirdilər. Məsələn, belə bir hadisə Əlixanlı
cəmiyyətindəbaş vermişdir, burada erməni dəstəsi elçi qismindəgəlmiş
starşina Mirzə Məmməd Dadaş oğlunu və Gül Hüseyn Məhərrəm
oğlunu öldürmüşdür. Digər oxşar hadisə Dəvəçi cəmiyyətində baş
vermişdi, burada Dəvəçi Bazar və Qızıl Burun kəndlərinin sakinləri
hörmətli ağsaqqallardan ibarət 15 nəfər elçini duz-çörəklə ermənilərin
qarşısına göndərmişdi. Ermənilər duz-çörəyi qəbul etməmiş və onu
gətirənlərin hamısını qətlə yetirmişlər. Amazaspın dəstəsi qəzəbdən
hətta müsəlmanların dini hisslərinə də hörmət etmirdilər: onlar çoxlu
sayda məscidlərə od vurmuş, müqəddəs Quran kitablarını isə tikə-
tikə cırmış və yandırılmışlar. Müəyyən edilmişdir ki, Quba qəzasında
Amazaspın dəstəsi ümumilikdə 122 16 müsəlman kəndini yandırmış və
darmadağın etmişdir, o cümlədən: Dəvəçi, Sədan, Çarxana, Dərəzarat,
Zağlıcan, Əlixanlı, Eynibulaq, Ərəb Əl Məmməd, Ağasıbəyli, Kolanı,
Ərəb Hamyə, Tuqay, Nardarin, Siyəzən, Rəhimli, Surə, Gülümlər, But-
But, Andreyabad, Xəlillər, Qaraqaşlı, Aşağı Quşçi, Sarvan, Əmirhayım,
Tura, Aygün, Cey, Qiblə-Qrız, Qara-Qurtlu, Karac, Narıncan, Xudat,
Aşağı Buduq, Xaçmaz stansiyası, Yeni Xaçmaz və Köhnə Xaçmaz,
Mürşüd Sübə, Əzizlər, Qaragilli, Nabur, Xasbulat, Bibişi, Babaşlı, Aşalı,
Mehrəli, Bəy-Qışlaq, Canafur-Qışlaq, Küləş-Qışlaq, Yusif-Qışlaq, Quyu-
Qıraği, Dendenik, Mürsəlli-Qışlaq, Çarxı, Xırda Oymaq, Qaraçaylı,
Lanluk oba, Xızrı Fəriz, Ər-Qoç, Qluli, Həsən Əfəndi, Ərəb, Ərəb Sof,
Qara Bağı, Çaxmaqlı, Cağatay, Qazennıye-İlxı, Avaran, Xural, Çiləkir,
Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının yazışmaları
AXC və Az.SSR-in məhkəmə-istintaq orqanlarının sənədləri