Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
208
dəmir yolunun 4 verstliyində yerləşən 400 ev var idi. Amazaspın yalnız
ermənilərdən ibarət olan 9 eşelon dəstəsi Quba şəhərinin üzərinə
yeriyərkən, bizə hücumetdi və Sağlıcan kəndi istisna olmaqla, qalanlarını
darmadağın etdi, bu kəndi isə yalnız qarət etdilər. Qalan üç kənd qarət
edilmiş və yandırılmışdır, evlərin əksəriyyəti tamamilə yanmışdır. Sədan
kəndinin, habelə Çarxana kəndinin məscidləri yandırılmışdır. Beş nəfər
qətlə yetirilmişdir, onların arasında bir xəstə qadın – Şahnaz İbrahim
Xəlil qızı süngü ilə öldürülmüşdü, xəstə olan qoca Qərib Malik oğlu da
süngü ilə öldürülmüşdü. Talançıların hamısı erməni idi, lakin heç birini
tanımıram. Dəymiş zərərlər haqqında qərar mənim tərəfimdən təqdim
edilmişdir. Əlavə heç nə göstərə bilmərəm.
Oxundu. İmza. (ərəb hərfləri ilə)
Tərcümə etdi: Ə.Xanbudaqov (imza)
Komissiyanın üzvü: A. Novatski (imza)
AR DA, f. 1061, s. 1, iş 97, v. 17
Sənəd № 99
Dindirmə protokolu
1918-ci il. 22 dekabr, Quba şəhəri.
Azərbaycan Hökuməti yanında Fövqəladə Təhqiqat Komissiya-
sının üzvü Novatskinin Cinayət Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq
zərərçəkmiş qismində dindirdiyi aşağıda adı çəkilən şəxs göstərmişdir:
Nəcməddin İsmayıl oğlu, 39 yaşlı, Quba qəzası Dəvəçi nahiyə-
sinin Əlixanlı cəmiyyətinin starşinası, savadsız.
Mən dəmir yolundan 12 verstlik məsafədə yerləşən dörd kəndin:
Əlixanlı, Eyni Bulaq, Quyu Bulaq vəQara kəndlərinin daxil olduğuƏlixanlı
cəmiyyətinin starşinasıyam. Cəmiyyətdə 240 ev var idi. Bu il pasxadan46
sonra yalnız ermənilərdən ibarət olan və Amazaspın başçılıq etdiyi cəza
dəstəsi Qubaya gedərkən (sonradan onu yandırdı) bizim cəmiyyətə hü-
cum etdi və üç kəndi talana və yanğına məruz qoydu. Yalnız Qara kəndi
salamat qaldı. Əlixanlı, Eyni Bulaq, Quyu Bulaq kəndlərində məscidləri
də yandırdılar. Quran kitabları cırıq-cırıq edildi və yandırıldı, bir Quranın
yalnız kiçik bir hissəsi salamat qalıbdır. Cəmiyyət cırılmış Quranı təqdim
edibdir. Ermənilərdən heç kimi tanımıram. Bizdən yalnız iki nəfər –
starşına Mirzə Məmməd Dostəli oğlu və həmkəndlimiz Gül Hüseyn
Məhərrəm oğlu qətlə yetiriliblər. Onlar nümayəndə qismində kəndləri
yandırılmamaq xahişi ilə ermənilərin yanına getmişlər, ermənilər onları
öldürdülər. Biz hamımız əvvəlcədən qaçmışdıq, ona görə qurbanlarımız