255
ayından - onun sədri. 1918-ci il mart ayında bolşeviklərin ali hərbi-siyasi orqanı
– İnqilabı Müdafiə Komitəsinin üzvü. Bakıda 1918-ci il mart hadisələri günlərində
Azərbaycan milli qüvvələrinə qarşı bolşevik-daşnakların mübarizəsini dəstəkləməklə
yanaşı şəhərin dinc müsəlman əhalisinin qırılması və qan tökülməsinin qarşısının
alınması üçün müəyyən fəaliyyət göstərmişdir. 1918-ci ilin iyulunda Bakıda
Sovet hakimiyyətinin süqutundan sonra “Sentrokaspi” hökuməti tərəfindən həbs
edilmişdir. 20 sentyabr 1918-ci il tarixdə 26 Bakı Komissarları sırasında Zakaspinin
eser hökuməti tərəfindən güllələnmişdir.
37Əzizbəyov Məşədi Əzim bəy oğlu – (1876-1918) nəzərdə tutulur. Tanınmış
inqilabçı, bolşevik, Bakı komissarlarından biri, Bakıda fəhlə-bənna ailəsində
doğulmuşdur. 1898-ci ildən RSDFP üzvü. 1905-1907-ci illər inqilabında fəal iştirak
etmiş, “Hümmət” sosial-demokrat qrupunun rəhbərlərindən biri olmuşdur. 1917-ci
ildə Bakı Sovetinin üzvü. Qafqaz müsəlmanlarının 1-ci qurultayının (15-20 aprel
1917-ci il, Bakı) iştirakçısı. 5 aprel 1917-ci ildə Bakı müsəlman sosialist partiyaları
bürosunun sədri, 23 apreldən RSDFP (b) Bakı Komitəsinin təbliğatçılar və təşviqatçılar
kollegiyasının büro üzvü. Bakı XKS-də quberniya komissarı və daxili işlər xalq
komissarının müavini, 1918-ci ilin may ayından Bakı qəzasının kəndli deputatları
Sovetinin icraiyyə komitəsinin sədri. Bakıda Sovet hakimiyyəti yıxıldıqdan sonra
həbs edilmiş, digər komissarlarla birlikdə Bakıdan getməyə cəhd göstərmiş, 26 Bakı
Komissarları sırasında Zakaspi eser hökuməti tərəfindən güllələnmişdir.
38David Gelovanı nəzərdə tutulur.
39İran təbəələri, etnik türklər - azərbaycanlılar nəzərdə tutulur. XIX əsrin
ortalarından başlayaraq İranın Azərbaycan vilayətlərindən kütləvi surətdə Qafqaza
iş dalınca gəlirdilər.
40Şəriət – islamda hüquqi, əxlaqi-etik və dini qanunlarının sistemləşdirilmiş
toplusu, müsəlmanın davranışının, dini həyatının və hərəkətlərinin hüquqi normaları,
prinsip və qaydaları kompleksi. Dini vəzifələrlə yanaşı dövlət, mülki, cinayət, ailə-
nigah, vərəsəlik, məhkəmə-hüquq normalarını təsbit edir. YII-XII əsrlərdə-Xəlifət
dövrü meydana gəlmiş və işlənib hazırlanmışdır. Quran, sünnə və fiqhə əsaslanır.
41Sünnilər – islamda sünnilik, sayca ən böyük cərəyanın ardıcılları, şiələr
kimi monoteist olub, Allahı, Quranı, Məhəmməd Peyğəmbəri qəbul edirlər, lakin
şiələrdən fərqli olaraq xəlifətdə ali hakimiyyətin cəmiyyət tərəfindən seçilən xəlifəyə
mənsub olmasını qəbul edirlər. Hüquqi qərarların prinsiplərində, dini bayramların
xarakterində, başqa dinlərin nümayəndələrinə münasibətdə, ibadətin təfsilatında,
mülki hüquqda və s. məsələlərdə şiələrlə ciddi fərqləri vardır.
42Şiələr – islamda şiəlik, sünniliklə yanaşı ikinci böyük cərəyanın ardıcılları.
Allahı, Məhəmməd peyğəmbəri, Quranı, sünnələrin çoxunu qəbul edirlər, lakin
sünnilərdən fərqli olaraq müsəlman cəmiyyətində hakimiyyətin insanlar tərəfindən
seçilən xəlifələrə deyil, İmamlara - Peyğəmbərin seçmə varislərinə mənsub olduğunu
hesab edir, Əli ibn Əbu Talibi və onun Fatimədən olan xələflərini Məhəmməd
peyğəmbərin yeganə qanuni varisləri sayırlar.
43Təkinski Məmməd Xan – (1880-1938), AXC dövründə dövlət xadimi,
hüquqşünas, andlı iclascı. Milliyətcə türkmən, Axal-Təkə qalasına hücumdan son-
ra, 1881-ci ildə Göytəpə rayonunda gedən rüs-türkmən döyüşləri zamanı rus or-
dusunun polkovniki Ehsan Xan Naxçıvanski tərəfindən xilas edilmiş və övlad-lığa
Qeydlər