Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
254
hissəsinin milis rəisi, sonra isə Zaqafqaziya Seyminə tabe olan Qəza komissarının
köməkçisi olmuşdur. Amma, artıq 1918-ci ilin martında onun adı Fövqəladə Təhqiqat
Komissiyasının Quba hadisələrinə aid sənədlərində həm Gelovani, həm də Amaza-
spla əməkdaşlıq edən “bolşevik” kimi çəkilir. Bağırovun etirafına görə, o, həqiqətən
həmin hadisələrin qeyri-ixtiyari iştirakçısı olmuşdur. Ehtimal olunur ki, Amazaspın
dəstələrinin vəhşilikləri barəsində onun tərəfindən Caparidzeyə göndərilən tele-
qram Quba qəzasında müsəlman qırğınlarının dayandırılmasında müəyyən rol
oynamışdır. 1918-ci ildə Qubadan gedərək bolşeviklərin sıralarına qoşulmuş, 1919-
cu ildə S.M.Kirovun başçılığı ilə Həştərxan üsyanının yatırılmasında iştirak etmişdir.
Azərbaycana sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra qayıtmış, 1920-ci ildə Qarabağ
vilayətinin İnqilab komitəsinin sədr müavini, sonra Azərbaycan atıcılıq diviziyasının
hərbi komissarı, Azərbaycan atıcılıq diviziyasının Hərbi Tribunalının sədri və 11-ci
Ordunun Hərbi tribunalının sədr müavini olmuşdur. 1921-1930-cu illərdə Az.DİXK
Azərbaycan Fövqəladə Komitəsi - Dövlət Siyasi İdarəsinin sədri, Daxili İşlər xalq
komissarı və Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədr müavini (təsərrüfat
sahəsində işlədiyi 1927-1929-cu illərdəki fasilə nəzərə alınmaqla ) olmuşdur. 1932-ci
ildən – Azərbaycan SSR XKS-nin sədri. 1933-cü il 15 dekabr tarixdə Azərbaycan KP
MK-nın və partiyanın Bakı şəhər komitəsinin 1-ci katibi seçilmişdir. 1940-cı ilə qədər
Bağırov tərəfindən Azərbaycanda həyata keçirilmiş Stalin repressiyaları nəticəsində
on minlərlə azərbaycanlı və digər millətlərin nümayəndələri həlak olmuşdur. 1937-
1953-cü illərdə ÜK(b)P MK-nın üzvü (1934-cü ildən namizəd olmuşdur), 6 mart-7
iyul 1953-cü il tarixdə Sov.İKP MK Rəyasət heyəti üzvlüyünə namizəd, 1953-cü il 6
aprel tarixdə Az.KP birinci katibi vəzifəsindən azad edilmiş, Azərbaycan SSR Nazirlər
Sovetinin sədri seçilmişdir (avqust ayına qədər). Beriya həbs edildikdən sonra, Sov.
İKP MK-nın iyul Plenumunda (1953-cü il) ona qarşı tənqidlə çıxış etmişdir. Buna
baxmayaraq, Sov.İKP MK-nın tərkibindən və Sov.İKP MK Rəyasət heyətinə üzvlüyə
namizədlikdən azad edilmişdir. 1953-cü ilin oktyabrında SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyi
“Kuybışevneft” birliyinin rəis müavini təyin edilmişdir. 13 mart 1954-cü il tarixdə Sov.
İKP MK yanında PNK-nın qərarı ilə partiyadan və Sov.İKP MK üzvlüyündən çıxarılmış
və həbs edilmişdir. SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının 26 aprel 1956-cı il
tarixli qərarı ilə sosialist qanunçuluğunu pozduğuna görə ölümə məhkum edilmişdir.
Sov.İKP MK Rəyasət Heyəti 7 may 1956-cı ildə bu qərarla razılaşmış, 12 may 1956-
cı ildə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti onun əfv edilməsi haqqında ərizəsini rədd
etmişdir. 26 may 1956-cı ildə güllələnmişdir.
35Estman Eduard Lüdviqoviç – (?-?), barışdırıcı hakimin köməkçisi, Quba
qəza istintaq sahəsinin rəisi. Gelovaninin dəstələri Qubadan gedərkən şəhəri tərk
etməmişdir. Azərbaycan Hökumətinin 24 iyun 1918-ci il tarixli qərarına əsasən 1 iyul
1918-ci il tarixdən vəzifədən və xidmətdən azad edilmişdir. Sonrakı taleyi məlum
deyildir.
36Caparidze Prokofiy (Alyoşa) Apraksionoviç – (1880–1918), tanınmış
bolşevik xadimi, 1917-ci il Fevral inqilabından sonra RSDFP Bakı Komitəsinin və Bakı
fəhlə və əsgər deputatları sovetinin tərkibinə daxil olmuşdur. 1917-ci ilin iyulun-
da RSDFP-nın VI qurultayında Bakı bolşevik təşkilatından nümayəndə. 1917-ci ilin
sentyabrında Bakı neft sənayesi fəhlələrinin ümumi tətilinə rəhbərlik etmişdir. 1917-
ci il dekabr ayından Bakı Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, 1918-ci il yanvar