Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
158
Sənəd № 49
Dindirmə protokolu
1918-ci il. 12 dekabr, Quba şəhəri.
AzərbaycanHökuməti yanındaFövqəladə Təhqiqat Komissiyasının
üzvü Novatskinin Cinayət Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq şahid
qismində dindirdiyi aşağıda adı çəkilən şəxs göstərmişdir:
Məmməd Əli Kərbəlayı İrza Qulu oğlu, 40 yaşlı, Quba şəhəri
sakini, savadlı.
Bu ilin may ayının 1-də axşama yaxın Quba şəhərinə xəbər
yayıldı ki, bolşeviklər şəhərdən 5 verst aralıda durublar və şəhərə hü-
cum etmək niyyətindədirlər. Bacım Məşədi Bibi Xanım bizə gələrək bu
şayiəni təsdiqlədi. Mən hamımızın birlikdə onların yox, bizim evimizdə
toplaşmasını və hadisələrin necə cərəyan edəcəyini gözləməyi
məsləhət gördüm. Bacım heç bir halda bizə gələ bilməyəcəyini bildir-
di və çıxıb getdi. Mən öz arvadımı uşaqlarla birlikdə Molla Hacı Baba
Axundzadənin yanına yolladım, bacıma da xəbər göndərdim ki, o da
ora yollansın, özüm isə evdə qaldım. Axşam, hava qaralanda, şəhərdə
atışma eşitdim, amma evdən çıxmadım və şəhərdə nə baş verdiyindən
xəbərim olmadı. Ertəsi gün dəli Məşədi Musa Zeynal oğlu mənim
evimin yanından keçirdi və nə isə qışqırırdı. Mən qapının arasından
baxdım. İki güllə atıldı və o, ölü kimi yıxıldı. Elə həmin gün mənim
yanıma bir neçə erməni gəldi və məni öldürmək istədilər, mən onlara
4 min rubl verdim və onlar çıxıb getdilər. Bir müddət sonra yenidən
bir neçə nəfər gəldi və ölümlə hədələyərək, məndən pul tələb etdilər.
Mən onlara 3 min rubl verdim. Nəhayət, həmin tələblə daha iki nəfər
gəldi və mən onlara sonuncu min rublumu verdim. İki gündən son-
ra mənə xəbər verdilər ki, bacım öldürülüb. Mən həmin gün evdən
bayıra çıxmadım, üçüncü gün bacımın evinə gəldikdə, evi yanmış və
bacımın, yeznəm Hacı Dadaş Bala Qasım oğlunun, 70 yaşlı qocanın,
və bacım oğlu 19 yaşlı Abdul Qasımın yanıb qaralmış meyitlərini
tapdım. Meyitləri torpağa tapşırdım. Mənim ailəmdən heç kim xəsarət
almamışdır.
Bolşeviklər yalnız ermənilərdən ibarət idi. Mən onlardan heç
birini tanımadım və heç birinin adını çəkə bilmərəm. Onlar müxtəlif
yerlərdən, hətta İrandan gəlmə idilər. Mən eşitmişəm ki, ermənilərin
yandırdığı evləri onlara Quba yəhudiləri nişan verirmiş. Mənim heç