163
Quba şəhərinin talan edilməsi haqqında sənədlər
Quba şəhərinin sakinlərinin şahid ifadələri və müraciətləri
Oxundu. İmza. Məşədi Hüseyn Qulu Sultanov.
Tərcümə etdi: Ə.Xanbudaqov (imza)
Komissiyanın üzvü: А.Novatski (imza)
AR DA, f. 1061, s. 1, iş 96, v. 27
Sənəd № 54
Dindirmə protokolu
1918-ci il. 13 dekabr, Quba şəhəri.
Azərbaycan Hökuməti yanında Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının
üzvü Novatskinin Cinayət Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq şahid
qismində dindirdiyi aşağıda adı çəkilən şəxs göstərmişdir:
Məşədi Sultan Əsgərov, 42 yaşlı, Quba şəhəri sakini, savadlı.
Mən bu il mart ayının 18-də və 19-da ermənilərin müsəlmanlara
hücum etdiyi və qətlə yetirdiyi Bakı hadisələrini31 yaşamışam. Mart
ayının sonunda Quba şəhərinə qayıtdım. Mənim geri döndüyüm
vaxtdan təxminən bir ay sonra ermənilərin Qubaya gələcəyi barədə
söhbət getməyə başladı. Mən buna əhəmiyyət vermədim, çünki bu-
nun baş verəcəyinə inanmırdım. Bir gün səhər qəfildən şəhərin ətra-
fında atışma səsləri eşitdik. Məlum oldu ki, ermənilər şəhərə hücum
etmişdir. Ailəmlə birlikdə tələsik yığışaraq Nügədi kəndinə, sonra isə
meşəyə qaçdıq. Ev və bütün daşınan əmlak özbaşına qaldı. Mən özü-
mü o qədər itirmişdim ki, hətta odadavamlı şkafdan pul və qiymətli
əşyalarımızı götürməyi unutmuşdum. Bizimlə birgə digər qubalılar da
arvadları və uşaqları ilə qaçmışdılar. Biz meşədə vəhşi kimi, damsız,
qidasız və yataqsız yaşayırdıq. Soyuqla, aclıqla və bir çox məhru-
miyyətlərlə üzləşdik. Ucdantutma hamımız xəstələndik. Çoxları qor-
xudan xəstələndi və indiyədək, məsələn, mənim qızım kimi, qorxudan
xəstə yatır. Mənim özümdə ürək döyüntüsü yaranıb və yaşadığımız
fiziki və mənəvi sarsıntılardan indiyədək özümə gələ bilmirəm. Mən, biz
qubalıların çəkdiyi bütün o əzab və mənəvi sarsıntıları sözlə çatdırmaq
iqtidarında deyiləm. Biz meşədə 11 gün dolaşdıq, sonra, ermənilərin
çıxıb getməsi haqqında məlumat alan kimi şəhərə qayıtdıq. Mən öz evi-
mi talan edilmiş vəziyyətdə gördüm: evin pəncərə və qapıları, şkafların
qapıları sındırılmış, sandıqlar açılmış, odadavamlı seyf isə qırılmışdı.
Bütün daşınan əmlak, o cümlədən odadavamlı şkafdan 8 min rubl nağd
pul, arasında 18 min manat dəyərində kulon olan zinət əşyalarımız
qarət edilmişdi. Mən imkanlı və təmin olunmuş adamdan dilənçiyə