189
Quba şəhərinin talan edilməsi haqqında sənədlər
Quba şəhərinin sakinlərinin şahid ifadələri və müraciətləri
təslim olduqdan sonra dəstəm ilə birlikdə güllələnməyəcəyim haqda
hər hansı bir təminat olmadan, hədələyici təkliflər alırdım.
Amazaspın dəstəsində bir nəfər də olsun rus yox idi, sonuncu
daşnaksakana qədər, hamısı ermənilər idi. Amazaspın dəstəsində bircə
nəfər də olsun rus yox idi, yalnız ermənilər idi, hamısı da, sonuncuya
qədər, qatı daşnaksakan idi. Amazaspın özü də qatı daşnaksakandır.
Hesab edirəm ki, cəza dəstəsi Qubaya Şaumyanın arzusu ilə gön-
dərilmişdi, lakin qoşun seçimi hərbi nazir Korqanovdan asılıdır.
Quba şəhərinin bir neçə verstliyində olanDəvəçi və Alpan kəndləri
müsəlman kəndləri olduğu üçün Amazaspın dəstəsi tərəfindən od vu-
rulub yandırılıb. Başqa cür izah edə bilmərəm.
İmza.
Komissiyanın üzvü: А.Novatski (imza).
AR DA, f. 1061, s. 1, iş 96, v. 118-119
Sənəd № 70
Dindirmə protokolu
1918-ci il. 24 dekabr, Quba şəhəri.
Azərbaycan Hökuməti yanında Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının
üzvü Novatskinin Cinayət Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq şahid
qismində dindirdiyi aşağıda imza edən şəxs göstərmişdir:
Molla Şıx Hüseyn Axundzadə, 1-ci məhəlləninməhəlləmollası,
Quba şəhəri sakini, 72 yaşlı.
Bu ilin aprel ayında yanında əsgər dəstəsi olan Gelovani adlı biri-
si Quba şəhərində Sovet hakimiyyətini və onun qaydalarını bərqərar
edirdi. Yaxın kəndlərdən olan ləzgilər üsyan etdilər və Gelovanini
dəstəsi ilə birlikdə qovdular. Bundan bir neçə gün sonra, may ayının
1-də Amazaspın başçılıq etdiyi və “Amazaspın cəza dəstəsi” adlı
erməni dəstəsi Qubaya gəldi. Biz bu dəstənin yaxınlaşması haqqında
eşitmişdik, və çoxları qaçırdı, mən də daxil olmaqla, çoxları ailələrini
şəhərdən çıxarırdı, lakin əksəriyyəti qalmışdı, çünki əmin idilər ki, bu
hökumət qoşunlarıdır və əhaliyə qarşı zorakılıq tətbiq etməyəcəklər.
Amma, çox böyük səhv etmişdilər və bu onlara baha başa gəldi.
Ermənilər hücuma başlayan kimi dərhal şəhəri toplardan, pulemyotlar-
dan və tüfənglərdən atəşə tutdular. Xeyli sayda kişi, qadın və uşaqlar
qətlə yetirildi. Küçələrdə tüfənglə atışma gedirdi, küçəyə çıxan və ya