187

Quba şəhərinin talan edilməsi haqqında sənədlər

Quba şəhərinin sakinlərinin şahid ifadələri və müraciətləri

qaldım. Qubalılar məndən Qubaya əsgər dəstəsinin göndərilməsini

xahiş etdilər, çünki, burada onların mübarizə apara bilmədikləri insan-

lara qarşı güc lazım idi. Əsgər dəstəsinin göndərilməsini xahiş edən

həmin qubalıların adları və soyadları mənim yadımda deyil, yalnız

Kiragər adlı birisinin adını xatırlayıram, soyadını bilmirəm. Mən Bakıya

teleqram vurdum ki, qubalılar qayda-qanun yaradılması üçün Qubaya

əsgər dəstəsinin göndərilməsini xahiş edirlər. Mənə cavab verdilər ki,

dəstə göndərilmişdir. Mən dəstəni qarşılamaq üçün Xaçmaza getdim

və onunla birlikdə Qubaya qayıtdım. Dəstədə 187 nəfər, 12 erməni, bir

neçə yəhudi, qalanları rus və iki pulemyot var idi. Dəstənin komandiri

adını unutduğum bir erməni idi. Mən bu dəstə komandirini dəfələrlə

fitnəkar çıxışlardan çəkindirməli olurdum. Pulemyot komandasının

rəisi kapitan Kubitski idi, o, hal-hazırda Petrovsk şəhərində polis

nahiyəsində xidmət edir. Cox keçmədən bizim dəstənin üzərinə ləz-

gilər və ətrafdakı müsəlmanlar hücum etdilər. Qubalılar bizə hücum

etməmişdilər. Xaçmazdan bizim köməyimizə Poruçik Ağacanyanın

başçılığı altında yalnız ermənilərdən ibarət olan 150 nəfərlik dəstə iki

topla gəldi. Ertəsi gün o, Qubanın bütün xristian əhalisini, əsasən də

erməniləri, Qubadan çıxarmaq üçün bir yerə topladı.

Biz geri çəkilməyə başladıq. Mən dəstə ilə qabaqda gedirdim.

Onun əsgərləri qaçqınları ataraq qaçırdılar. Qeyd etməliyəm ki, qaç-

qınlar erməni əsgərlərdən xahiş edirdilər ki, ləzgilərə atəş açmasınlar.

Qaçqınların bir hissəsini mənim dəstəm apardı, qalan hissəsi isə Leon-

tyev bağının yanında qaldı və ləzgilər onları öldürdülər. Mən döyüşün

birinci günü əlimdən yaralanmışdım. Biz Xaçmaza getdik və oradan

Dərbəndə yollandıq. Bir neçə gündən sonra Hərbi komissar Korqa-

nov Amazaspın başçılıq etdiyi təxminən 2 min nəfərlik cəza dəstəsini

Qubaya göndərdi. Caparidze mənim keçmiş köməkçim, qubalı Mir

Cəfər Bağırovun imzaladığı teleqram almışdı. Teleqramda deyilirdi

ki, qubalılar onların xilas edilməsi üçün təcili olaraq mənim Qubaya

gəlməyimi xahiş edirdilər, çünki Amazasp hər yeri yandırır və hamını

öldürür. Caparidze mənə Quba şəhərinə getməyi təklif etdi. Mən

razılaşdım və geniş səlahiyyətlər alaraq Qubaya gəldim. Mən burada

törətdiklərinə görə Amazaspı danladım. O və dəstənin komissarı Ve-

lunts mənə cavab verdilər ki, şəhəri öz aralarında müharibəyə başlamış

sünni

və şiələr

yandırmış və bir-birini qırıb tökmüşlər. Mən onlara

inanmadım və Amazaspa öz dəstəsi ilə Qubadan çıxıb getməyi təklif

etdim. O əvvəlcə tərəddüd etdi, lakin sonra gedəcəyini bildirdi və