məqsədlərlə cinayət əməlləri törətmiş” şəxslər təqib və cəzadan azad

edilirdilər, 10-cu maddəsinə görə isə “Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının

icraatında olan” bütün cinayət işlərinə həmişəlik xitam verilirdi. (307)

Həmin 1920-ci ilin sonlarında isə artıq Azərbaycan Sovet Sosialist

Respublikasının məhkəmə orqanlarının qərarı ilə 9 fevral 1920-ci il tarixli qa-

nun əsasında “Quba şəhərinin və Quba qəzasının kəndlərinin talan edilməsi

haqqında” cinayət işinin icraatına xitam veriliк və iş arxivə göndərilir. (308)

Lakin, nə yuxarıda göstərilən əlamətdar hadisənin şərəfinə qəbul

edilmiş əfv qanunu, nə də 1918-1921-ci illərdə Cənubi Qafqazda sürətlə

dəyişən siyasi vəziyyət Qubadakı müsəlman qırğınlarının əsas günahkarı

olan Amazasp Srvantsyanı layiq olduğu cəzadan xilas edə bilmədi.

Quba hadisələrindən az sonra Amazasp bir daha sübut etdi ki, o, yalnız

əliyalın və dinc müsəlman xalqlarına – türk, kürd, azərbaycanlı, ləzgi, tat və

digərlərinə – qarşı vuruşa və bu zaman özünü “erməni xalqının qəhrəmanı”

hesab edə bilər: Qarsda, Vanda, Bitlisdə, Xizanda, Zəngəzurda, Bakıda,

Qubada və s. yerlərdə olduğu kimi!

Bakıya doğru hərəkət edən türk-azərbaycanlı qoşunlarının mütəşəkkil

hərbi hissələri ilə vuruşmaq lazım gəldikdə Amazasp, döyüş əməliyyatlarının

ən qızğın vaxtında, Bakıda Sovet hakimiyyətinin taleyi həll olunarkən, öz

süvari dəstəsini döyüşdən çıxarıb cəbhəni açıq qoydu və bununla Bakı rayo-

nunun komissarı Q.K.Petrovu tamamilə çaşqın bir hala salmışdı. 1918-ci il

iyunun 24-də, Bakıda bolşevik hakimiyyətinin süqutuna bir həftə qalmış,

Q.K.Petrov Şaumyana və Korqanova göndərdiyi teleqramda Amazaspın bu

hərəkəti ilə bağlı qəzəblə soruşurdu: “Mən anlamıram, nə baş verir, mən

hara düşmüşəm – insanların açıq qəlblə “xalq uğrunda həyatını vermək” kimi

böyük işlərə getdiyi cəbhəyə, yaxud, allah bilir, hara, bu nədir?” (309)

Eyni hərəkəti iki həftə əvvəl Amazasp Şamaxı ətrafında gedən döyüşlər

zamanı etmişdi. Onda Amazasp “bərk qarnı ağrıdığını” bəhanə edərək...

“atını götürüb cangüdənləri ilə birlikdə cəbhə mövqeyindən çıxıb getmişdi”,

sonradan isə ümumiyyətlə əmr olmadan öz dəstəsi ilə Bakıya tərəf geri

çəkilmişdi. Bu hadisəni təsvir edən Anastas Mikoyan, həmin dövrdə dəstə

komissarı olan Amazaspı xəyanətdə ittiham etmiş və onun məhkəməyə

verilməsi tələbi ilə Şaumyana teleqram göndərmişdi. (310)

1918-ci ilin sentyabrında da, hücuma keçmiş Qafqaz İslam ordusunun

və Azərbaycan qoşunlarının təzyiqi qarşısında erməni xalqının “qəhrəmanı”

yenə də cəbhəni tərk etdi və öz əsgərlərini özbaşına buraxaraq, Bakıdan

İrana qaçmalı oldu. Birinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra Ama-

zasp yenidən Qafqaza döndü və “Nor Bayazet rayonunda Ermənistan ordu-

sunun komandiri” təyin edildi. (311) 1920-ci ilin noyabrında Ermənistanda

sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Amazasp, görünür ki, “erməni xalqı”

qarşısında “xidmətlərinin” qiymətləndiriləcəyi ümidi ilə Yerevanda qaldı.

1918-ci il Quba hadisələri – Azərbaycanın müsəlman

əhalisinin kütləvi qırğını planlarının tərkib hissəsi kimi