Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
106
lərə dair, o cümlədən qəzanın erməni əhalisinə münasibətə dair konkret
fakt və sübutlar əldə etməyə çalışırdı. Lakin, “erməni qırğınları”, erməni
əhalisinin “qarət edilməsi”, Əli bəyin özü tərəfindən də olmasa, onun
dəstəsi tərəfindən “qarətlər törədilməsi” haqqında bir şey eşitmək istəyən
müstəntiq hər dəfə eyni cavab alırdı: “konkret faktlar göstərə bilmərəm”.
Bir çox şahidlər bu məqamı onunla izah edirdilər ki, özləri bu vaxt şəhərdə
olmamışlar, yaxud evdən bayıra çıxmamışlar, və yalnız bir şahid göstərirdi ki,
“o savadsız adamdır, artıq hər şeyi unudub”. (325) Hətta Az.DSİ tərəfindən
tövsiyə olunan “şahid” də, müstəntiqin işinə yaramaq üçün bütün səylərinə
baxmayaraq, bu suala dair konkret sübutlar göstərə bilməmişdi.
Müstəntiq Babenkonun Quba şəhərinin, və ya Quba qəzasının erməni
sakinlərini niyə dindirmədiyi sual olaraq qalır. Bununla belə, həmin məqama
aşağıda aydınlıq gətiriləcəkdir.
Burada qeyd edilməlidir ki, Əli bəy Zizikski bütün istintaq boyu ona
qarşı irəli sürülən ittihamlarının heç bir bəndində özünü müqəssir saymamış,
“Şimali Qafqaz – Dağlı qrupunun” işi üzrə adları keçən şəxslərin etiraf
ifadələrinə baxmayaraq, hətta üzləşdirmələr zamanı özünü çox ləyaqətlə
aparmışdır. O, özünün Quba dövrü xidməti haqqında kifayət qədər az və
yığcam danışmış, 1918-ci ilin mart-may hadisələri haqqında danışmaqdan
isə ümumiyyətlə imtina edərək, aradan uzun müddət keçdiyini və heç nə
xatırlamadığını qeyd etmişdi. Müstəntiq ona 1918-ci ilin Quba hadisələrin-
dəki rolu haqqında “öz taleyini yüngülləşdirmək məqsədilə səmimi ifadə
verməsini” təklif etdikdə, qısa və dəqiq cavab eşitmişdir: “Mənim Quba
hadisələrində heç bir iştirakım olmayıb”. (326)
Qubadan alınmış yeni materialların Az.DSİ müstəntiqlərini nə dərəcədə
qane edib-etmədiyi məlum deyil, amma görünür ki, bu iş üzrə artıq avqustun
1-də “mərüzə edilir”. Belə ki, artıq 2 avqust 1928-ci il tarixdə Əli bəy Zizik-
ski “siyasi quldur” kimi əksinqilabi fəaliyyətdə, xarici əksinqilabi təşkilatlarla
əlaqədə və saxta pul kəsənlərin təşkilatında iştirakda ittiham edilərək,
haqqında Qəti Hökm çıxarılır. Bu sənəd əsasında 1928-i il avqustun 6-da
Əli bəy Zizikski Az.DSİ Kollegiyası tərəfindən “sosial müdafiənin ən yüksək
cəzasına – güllələnməyə” məhkum edilir. (327) Az.SSR təhlükəsizlik orqanları
Oktyabr İnqilabının 10 illiyi münasibətilə hökumət tərəfindən verilmiş
amnistiyanın Zizikskiyə şamil edilməməsi haqqında vəsatət qaldırırlar və
həmin vəsatətin Azərbaycan, Cənubi Qafqaz Federasiyası və Sovet İttifaqının
dövlət strukturları tərəfindən təsdiqi bir ildən bir qədər çox vaxt çəkir. Həmin
vəsatət təsdiq edildikdən dərhal sonra Əli bəy Zizikski haqqında ölüm hök-
mü 1929-cu il sentyabr ayının 16-dan 17-ə keçən gecə yerinə yetirilir.
Burada ermənilər tərəfindən imzalanmış və son dərəcə böyük
əhəmiyyət kəsb edən daha bir sənədə diqqət yetirmək vacibdir. 1918-ci il
hadisələrindən bəhs edən bu sənəd Quba qəzasının erməni əhalisinə qarşı