169
Quba şəhərinin talan edilməsi haqqında sənədlər
Quba şəhərinin sakinlərinin şahid ifadələri və müraciətləri
vuruldu. 9-cu gün müsəlmanlardan qarət olunmuş bütün əmlak Ayra-
petovun nəzarəti altında Bağırovun evindən arabalara dolduruldu və
şəhərdən çıxarıldı. 9-cu gün, mən öldürülmüş insanların cəsədlərinin
torpağa tapşırılmasına icazə verilməsi xahişi ilə Amazaspın yanında
olanda, o mənim yanımda aşağıdakı sözlərlə yəhudilərə müraciət
etdi: “Bir saat sonra və ya bu gecə sizin başınıza bəlalar gələcək, çünki
müsəlmanlar və ləzgilər sizə hücum edəcək və sizi doğrayacaqlar”.
Yəhudilərin arasında çaxnaşma düşdü və onlardan 6 min nəfərə qədəri
şəhəri tərk etdi və ermənilərlə çıxıb getdi.
Ermənilər getdikdən sonraonlarınQuba şəhərininbütünəhalisinə
vurulan ziyanın hesablanmasına başladımvəmüəyyən etdimki, şəhərin
müsəlman əhalisindən 2 minə yaxın kişi, qadın və uşaq qətlə yetirilmiş,
105 ev yandırılmış, dörd milyon rubl nağd pul, dörd milyon yarım rubl
dəyərində qızıl, qızıl zinyət əşyaları və brilyant qarət edilmiş, evlər və
digər tikililər yandırılmaqla 100 milyon rubl dəyərində ziyan vurulmuş,
və anbar və mağazaların qapıları sındırılmaqla, iyirmi milyon rubl
məbləğində müxtəlif növ mallar və ərzaq məhsulları oğurlanmışdır.
Aşağıda adları çəkilən Quba erməniləri Amazaspın dəstəsində olmuş
və təsvir edilən zorakılıqlarda iştirak etmişlər: bərbər Cavad Arutyu-
nov, balıq vətəgəsi sahibinin oğlu Avakov (adını bilmirəm), həmin
Avakovun qardaşı oğlu (adını bilmirəm), tacir Mirzəcanovun qardaşı
oğlanları, tələbələr Əmircanovlar (adlarını bilmirəm), meyxana sahibi
Melikov. Ermənilərlə yanaşı dəstədə olan ruslar və yəhudilər də həmin
vəhşiliklərin törədilməsində iştirak etmişlər. Mən fikir verirdim ki,
martın 1-dən Quba ermənilərinin çoxu özlərinin Qubadakı daşınmaz
və daşınan əmlaklarını satmağa və köçüb getməyə başladılar. Məsələn,
Aleksandr Melikov, Cavad Parsekov, Mirzə Parsekov, Maqaks Paqosov,
Artaşes Melikov, Nerses Sarumov və başqaları öz əmlaklarını satdılar
və köçüb getdilər. Mən Aleksandr Melikovdan və Baqdasarovdan nəyə
görə əmlaklarını satdıqlarını və çıxıb getdiklərini soruşduqda, onlar
mənə belə cavab verdilər: ”sizinlə bizim aramızda nə isə gözlənilir.
Komitə bizi geri çağırır”.
Ermənilər getdikdən sonra, mən nümayəndə qismində bolşe-
viklərin başçıları Şaumyanın və Caparidzenin yanında oldum. Məq-
sədim Amazaspın rəhbərlik etdiyi cəza dəstəsinin Qubaya həqiqətən
sovetlər tərəfindən göndərildiyini öyrənmək və dəstənin Qubada
törətdikləri əməllər haqqında yazılı surətdə onlara ətraflı məlumat
vermək idi. Şaumyan məni sifətində təbəssümlə dinlədi və dedi ki,