Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə

166

Sənəd № 56

Dindirmə protokolu

1918-ci il. 15 dekabr, Quba şəhəri.

AzərbaycanHökuməti yanındaFövqəladə Təhqiqat Komissiyasının

üzvü Novatskinin Cinayət Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq şahid

qismində dindirdiyi aşağıda adı çəkilən şəxs göstərmişdir:

Əli Abbas bəy Əlibəyov, Quba şəhər rəisi, 49 yaşlı.

Bu ilin aprel ayında Xaçmaz stansiyasından kimsə telefonla xəbər

verdi ki, oraya bir dəstə bolşevik gəlmişdir və onların Quba şəhərinə

getməkniyyəti vardır. Biz, qubalılar,onlarınnəməqsədləQubayagəlmə-

yə hazırlaşdığını öyrənmək üçün öz nümayəndələrimizi: müstəntiq

Manuylovu

, yəhudi Nuvax Ağababayevi və Şükür Babayevi Xaçmaza,

bolşeviklərin yanına göndərdik. Nümayəndələr geri dönərək, xəbər

gətirdilər ki, bolşeviklər Qubanı və Quba qəzasını öz hakimiyyətlərinə

tabe etmək və burada qayda-qanun yaratmaq niyyətindədirlər, bu-

nunla bərabər nümayəndələrə bu məsələnin aydınlaşdırmaq üçün

Bakıya, bolşeviklərin yanına getməyi məsləhət görmüşlər. Ertəsi gün

bolşevik Georgi (David) Gelovani qubalı müsəlman, qatı bolşevik Mir

Cəfər Bağırovla

birlikdə Qubaya gəldi. Gelovani bəyan etdi ki, o,

Qubaya ona görə gəlib ki, burada, yerində, sovet hakimiyyətinin lazım

olub-olmadığını müəyyənləşdirsin və hesab edir ki, bu lazımdır. Qeyd

edilməlidir ki, həmin vaxt Quba həbsxanasında qırx nəfər erməni təcrid

edilmişdi, çünki, biz qorxurduq ki, bəzi şübhəli şəxslər onlara qarşı

hər hansı bir zorakılıq törədə bilər və onları mühafizə edirdik. Gelo-

vani hesab etdi ki, bu erməniləri heç bir təhlükə gözləmir və onları

həbsxanadan buraxdı. Bundan sonra o, Xaçmaza getdi. Altı gündən

sonra o, 170 nəfərlik bolşevik dəstəsi və pulemyotlarla yenidən

Qubaya qayıtdı. Dəstə rus, yəhudi və ermənilərdən ibarət idi, həm də

ermənilər əksəriyyət təşkil edirdilər. Dəstənin başında erməni poruçik

Ağacanyan dururdu, o, həm də pulemyotçuların rəhbəri idi, Gelovani

isə özünü Quba qəzasının komissarı elan etdi. Qubalılar onlara tabe

oldular və sovet hakimiyyətini tanıdılar. Tezliklə ətraf kəndlərdən

olan ləzgilər şəhərin köməyinə gəldilər və bolşevikləri qovmaq üçün

onları silahlardan atəşə tutmağa başladılar. Bolşeviklər pulemyotlar-

dan cavab atəşi açdılar. Atışma üç gün davam etdi. Erməni-bolşeviklər

təslim olmaq istəmirdilər, çünki, sonradan məlum oldu ki, onlar hərbi