179
Quba şəhərinin talan edilməsi haqqında sənədlər
Quba şəhərinin sakinlərinin şahid ifadələri və müraciətləri
Sənəd № 63
Dindirmə protokolu
1918-ci il. 18 dekabr, Quba şəhəri.
AzərbaycanHökuməti yanındaFövqəladə Təhqiqat Komissiyasının
üzvü Novatskinin Cinayət Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq şahid
qismində dindirdiyi aşağıda adı çəkilən şəxs göstərmişdir:
Kərbəlayı Paşa Turab oğlu, 45 yaşlı, Quba şəhəri sakini,
savadsız.
Biz eşitdik ki, Quba şəhərinə erməni dəstələri gəlir. Mən və bir
çoxları buna xüsusi əhəmiyyət vermədik, çünki ermənilərlə heç bir
işimiz olmamışdı və həm də hesab edirdik ki, onlar az sayda, təxminən
40 nəfər gələr. Bir gün səhər 8-də, qəfildən şəhərin ətrafında güllə
səsləri eşidildi, şəhərə çoxlu sayda silahlı erməni doldu və heç bir
səbəb olmadan və xəbərdarlıq etmədən müsəlman kişi, qadın və
uşaqları qətlə yetirməyə başladılar. Küçəyə çıxan hər kəs öldürülürdü;
evlərə soxulur, qarət edir və öldürürdülər; ertəsi gün evləri yandırmağa
başladılar. Mənim gözümün qabağına Dəmirçi Məşədi Əlini arvadı ilə
birlikdə öldürdülər; mənim qohumlarımdan qaynım Məşədi Musa
Zeynal oğlunu, əmioğlum Məmməd Əlini və onun oğlu Cabbarı qətlə
yetirdilər. Mən evdən dördüncü və beşinci günlər, meyitləri dəfn
etməyə icazə verdikləri gün çıxdım. Mən 200-ə yaxın meyit görmüşəm,
amma bu meyitlərin üzərilərində işgəncə izlərini görməmişəm. Qətlə
yetirilmiş qadınların meyitlərini yalnız evlərdə görmüşəm, küçələrdə
görməmişəm. Ermənilərin sözlərinə görə, onların dəstəsində üç minə
yaxın adam var idi. Dəstə yalnız ermənilərdən ibarət idi. Deyirdilər ki,
dəstədə yəhudilər də var, həm gəlmə, həm də yerli, amma mən onları
görməmişəm. Ümumiyyətlə dəstədə tanış erməniləri də görməmişəm,
amma eşitmişəm ki, dəstədə Quba erməniləri Qriqorinin oğlu Var-
tan, Arutyun olublar. Dəstənin başında Amazasp dururdu. 9-cu gün
Amazasp məscidin qarşısındakı meydana yığdığı müsəlmanların
qarşısında nitq söylədi. O dedi ki, ona müsəlmanların hamısını qırmaq
əmri verilmişdi, amma onlara rəhmi gəlib. Qubada baş verənlərə görə
isə o, təqsirkar deyil, çünki burada öldürülən qardaşlarına və erməni
keşişinə görə qisas alan erməniləri saxlamaq iqtidarında deyildi. Axund
Molla Hacı Baba Amazaspın üzünə dedi ki, ermənilər bolşevik deyillər,
onlar qatil və quldurdur. 9-cu gün ermənilər Qubadan çıxıb getdilər.