Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
52
siyasi cəhətdən fəal, istərsə də geniş xalq kütlələri hakimiyyət dəyişikliklərinin
və digər problemlərin həllinin zorakılıq yolu ilə həyata keçirilməsini qəbul
etmirlər. Buna baxmayaraq, bolşeviklər əhalinin ayrı-ayrı qrupları, əsasən,
rus kəndlərinin sakinləri, Quba və Qusar qarnizonlarının əsgərləri arasında
fəaliyyətlərini davam etdirirdilər. 1917-ci ilin iyun ayında onların təşəbbüsü
ilə Qubada Kəndli İttifaq Komitəsi yaradıldı. Komitə kəndlilər arasında
onların öz maraqlarını mülkədar və bəylərdən müdafiə etməsi üçün iş
aparmalı idi. (144) Avqustun sonunda bolşeviklər həmin Komitənin, habelə
rus əsgər və fəhlələrin köməkliyi ilə Sovetlərin yenidən təşkil edilməsi üçün
təkrar seçkilərin keçirilməsinə nail oldular. Lakin, 6 nəfərdən ibarət olan
yeni Sovetin rəyasət heyətində yalnız 3 nəfər bolşevik var idi. Belə nəticə
ilə qane olmayan bolşeviklər 1917-ci ilin oktyabrında yenidən Quba fəhlə
və əsgər deputatları Sovetinin iclasının keçirilməsinə nail oldular və bu-
rada “bolşevik və sazişçi partiyalar arasında kəskin ideya toqquşması baş
verdi. Sazişçilər zəhmətkeşlərin güclü təzyiqi altında geri çəkilməli oldu-
lar. Menşevik-eser icraiyyə komitəsi istefa verdi, Q.Musabəyovun sədrliyi
ilə tərkibində bolşeviklərin çoxluq təşkil etdiyi Sovetin müvəqqəti icraiyyə
komitəsi seçildi. Bolşeviklərdən onun tərkibinə M.N.Yaqubov, M.M.Mehdiyev,
Y.M.Məmmədov və b. seçildilər”. (145)
Lakin, Quba qəzasında hakimiyyətin yalnız bir qolunda üstünlük əldə
etmiş bolşeviklər nəinki bütövlükdə qəza və ya Quba şəhərinə, hətta ayrı-ayrı
yaşayış nahiyələrinə belə nəzarət etmək gücündə deyildilər. Nəticədə onların
qəzada bütün əsas fəaliyyəti yalnız Xaçmaz dəmiryolu stansiyası fəhlələrinin
həmkarlar ittifaqının təşkili, həmin həmkarlar ittifaqının təşəbbüsü ilə dəmir
yolunun milis mühafizəsinin yaradılması və rus kəndlilərinin iştirakı ilə heç
bir əhəmiyyəti olmayan “Sovet hakimiyyətinin dəstəklənməsi haqqında”
qətnamələrin qəbul edildiyi bir neçə yığıncağın keçirilməsi ilə məhdudlaşdı.
Belə iclaslardan biri Qusar, Nikolayevka, Petropavlovka, Alekseyevka, Mixay-
lovka, Borispol, Novo-Mixaylovka, Şibyakin kəndlərinin və Drujba xutorunun
kəndlilərinin iştirakı ilə Müşkür nahiyəsinin Yelenovka kəndində keçirilmişdi
ki, kəndlərin adları özlüyündə bolşeviklərin nüfuz dairəsini göstərirdi. (146)
1918-ci ildə martın 12-də isə bolşeviklərin əsas şüarını - öz məqsədlərinə si-
lah gücünə nail olmaq şüarını əldə rəhbər tutaraq, “Quba qəzası kəndlilərinin”
yığıncağı artıq aşağıdakı məzmunda qətnamə qəbul etmişdi: “1. Vahid Sovet
hakimiyyətini tanıyaraq, fəhlə, əsgər və matros deputatları Sovetindən bizə
mümkün olan müdafiə və dəstək göstərilməsini xahiş edirik. Quba qəza
komissarına kəndlilərin və onların əmlakının müdafiəsi üzrə ciddi və təsirli
tədbirlərin görülməsi tapşırılsın. Şəxsi döyüş qüvvəmizin çatışmazlığını
nəzərə alaraq, fəhlə, əsgər və matros deputatları Sovetindən bizə döyüş
bacarığı olan real qüvvənin verilməsini xahiş edirik və o zaman bizim silaha
sarılmağa qadir olan gənclərimiz də bu təşkilatlanmış qüvvəyə qoşulacaqlar;